GianTiep.comGián Tiếp
Trường hợp đặc biệt

Câu gián tiếp có nhiều mệnh đề: and, but, because, when và mệnh đề quan hệ

Lời nói có nhiều mệnh đề thì mọi mệnh đề đều lùi thì, đổi đại từ. Khi nào lặp that, cách xử lý because, when, mệnh đề quan hệ và chỗ được giữ nguyên.

Quiet public library in Hà Nội, a student at a long wooden table sorting blank index cards into rows, seen from above at an angle, warm desk lamp light

Khi lời nói gốc có nhiều mệnh đề, mọi mệnh đề đều thuộc về lời kể: bạn lùi thì và đổi đại từ ở từng mệnh đề, không chỉ ở mệnh đề đầu. “I'm tired and I want to go home,” Lan said. thành Lan said (that) she was tired and (that) she wanted to go home. Chữ that thứ hai không bắt buộc, nhưng khi câu dài hoặc dễ hiểu nhầm, lặp that giúp người đọc biết vế sau vẫn là lời của Lan.

Bài này xử lý lần lượt các kiểu nối: and, but, so, or; mệnh đề nguyên nhân, nhượng bộ, mục đích; mệnh đề thời gian với when, while, after, before; mệnh đề quan hệ; và những câu có sẵn mệnh đề that bên trong như I think, I know, I hope. Ở mỗi kiểu, bài chỉ ra chỗ nên lùi và chỗ được phép giữ.

Nguyên tắc: lời kể bao trùm mọi mệnh đề

Một câu tường thuật thường chỉ có một động từ tường thuật (said, told), nhưng động từ đó bao trùm toàn bộ những gì người nói đã nói. Nếu lời gốc có ba mệnh đề, cả ba đều nằm trong phạm vi của said và chịu cùng quy tắc: lùi thì khi động từ tường thuật ở quá khứ, đổi đại từ theo góc nhìn người kể, đổi trạng từ thời gian và nơi chốn khi lúc kể khác lúc nói. Lỗi phổ biến là chỉ lùi mệnh đề ngay sau said rồi để nguyên phần sau, ví dụ kể lại vào tuần sau mà viết She said she was busy because she has an exam tomorrow — vế because vẫn ở hiện tại và còn giữ tomorrow, trong khi kỳ thi đã qua.

Câu đúng trong tình huống đó: She said (that) she was busy because she had an exam the next day. Nếu bạn kể lại ngay trong ngày và kỳ thi vẫn là ngày mai, giữ has và tomorrow cũng được chấp nhận, vì thông tin vẫn còn đúng lúc kể. Trộn was ở vế đầu với has ở vế sau không hẳn sai trong văn nói, nhưng trong bài tập và văn viết, nên chọn một thời điểm đứng và giữ nhất quán.

Một cách tự kiểm đơn giản: che động từ tường thuật đi, đọc từng mệnh đề như câu kể của chính bạn tại thời điểm kể. Mệnh đề nào nghe lệch thời gian hoặc sai người thì chưa đổi đúng.

Nối bằng and, but, so, or: khi nào lặp that

Liên từ đẳng lập giữ nguyên trong câu gián tiếp. Điều cần quyết định là có lặp that sau liên từ hay không.

Câu trực tiếpCâu gián tiếp
“The shop is closed, but I'll come back later,” Duy said.Duy said (that) the shop was closed but (that) he would come back later.
“It was raining, so we stayed inside,” the children said.The children said (that) it had been raining, so they had stayed inside. / … it was raining, so they stayed inside.
“Nam is late and the teacher is angry,” Lan said.Lan said (that) Nam was late and that the teacher was angry.
“You can call me or you can send me a message,” Thư said to me.Thư told me (that) I could call her or send her a message.

Câu thứ ba cho thấy vì sao nên lặp that. Nếu viết Lan said Nam was late and the teacher was angry, người đọc có thể hiểu vế the teacher was angry là lời của người kể chứ không phải của Lan. Thêm that trước vế thứ hai xoá mơ hồ đó. Với but, lặp that là tuỳ chọn; với so, người ta thường không lặp vì so nối kết quả liền mạch.

Câu thứ hai minh hoạ một lựa chọn quan trọng: quá khứ đơn và quá khứ tiếp diễn trong lời gốc có thể lùi thành quá khứ hoàn thành, hoặc giữ nguyên khi trình tự thời gian đã rõ. Ngữ pháp chuẩn chấp nhận cả hai. Câu thứ tư lược phần lặp lại (you can… you can) cho gọn, là cách người bản ngữ hay làm khi kể.

Because, although, so that: mệnh đề phụ lùi cùng mệnh đề chính

Mệnh đề nguyên nhân, nhượng bộ, mục đích là một phần lời nói nên lùi như thường. “I can't come because I have a fever,” Thảo said. → Thảo said (that) she couldn't come because she had a fever. “I'm saving money so that I can buy a laptop,” Kiên said. → Kiên said (that) he was saving money so that he could buy a laptop. Ở câu thứ hai, can trong mệnh đề mục đích lùi thành could như mọi động từ khuyết thiếu khác.

Với mệnh đề nhượng bộ ở quá khứ: “Although it was raining, we went out,” they said. → They said (that) although it had been raining, they had gone out. hoặc They said (that) although it was raining, they went out. Bản lùi đầy đủ nghe nặng vì có hai lần had; khi quan hệ thời gian đã rõ, giữ quá khứ đơn tự nhiên hơn. Sách giáo khoa thường dạy lùi, nên khi làm bài theo sách, chọn bản lùi.

Về vị trí: khi mệnh đề phụ đứng đầu lời gốc, bạn có thể giữ nó ở đầu sau that hoặc đưa về sau cho dễ đọc. “Because the road was flooded, we took another route,” he said. → He said that because the road was flooded, they had taken another route. hoặc He said that they had taken another route because the road was flooded. Cả hai đều đúng; khi mệnh đề phụ đứng đầu, giữ that giúp câu không bị rối.

Mệnh đề thời gian: when, while, after, before

Mệnh đề thời gian chỉ tương lai. “I'll call you when I arrive,” Hải said to me. → Hải told me (that) he would call me when he arrived. Mệnh đề when dùng hiện tại đơn để chỉ tương lai, khi lùi thành quá khứ đơn; không đặt would vào mệnh đề when (when he would arrive là sai trong nghĩa này).

After + hiện tại hoàn thành. “After I have finished my homework, I'll help you,” Bích said to her brother. → Bích told her brother (that) after she had finished her homework, she would help him.

Mệnh đề thời gian ở quá khứ thường giữ nguyên. “When I was living in Huế, I learned to cook,” Mai said. → Mai said (that) when she was living in Huế, she had learned to cook. hoặc ... she learned to cook. Quá khứ đơn và quá khứ tiếp diễn trong mệnh đề thời gian thường không lùi, vì mốc thời gian đã do chính mệnh đề đó xác định. Mệnh đề chính có thể lùi hoặc giữ.

While nói hai việc song song. “While you were sleeping, I cleaned the kitchen,” Mum said to me. → Mum told me (that) while I was sleeping, she had cleaned the kitchen. hoặc ... she cleaned the kitchen.

Before trong câu mệnh lệnh. “Don't leave before I come back,” the teacher said to us. → The teacher told us not to leave before she came back. Mệnh đề before lùi theo mệnh lệnh đã đổi thành told… not to.

Mệnh đề quan hệ: lùi theo nghĩa, giữ khi còn đúng

Mệnh đề quan hệ (who, which, that, where) cũng là một phần lời nói nên thường lùi. Ngoại lệ là khi nội dung của nó vẫn đúng lúc kể.

Câu trực tiếpCâu gián tiếpThay đổi
“The phone I bought last week is already broken,” Tùng said.Tùng said (that) the phone he had bought the week before was already broken.bought → had bought; last week → the week before
“The woman who lives next door is a nurse,” my brother said.My brother said (that) the woman who lived next door was a nurse. / … who lives next door is a nurse.Giữ nguyên nếu vẫn đúng
“This is the café where we first met,” Long said to Hà.Long told Hà (that) it was the café where they had first met.this is → it was; met → had met
“Hà Nội, which is the capital, has many old streets,” the guide said.The guide said (that) Hà Nội, which is the capital, has many old streets.Sự thật: giữ nguyên

Ở câu thứ ba, this is đổi thành it was hoặc that was. Dùng it giúp tránh hai chữ that đứng liền nhau (told Hà that that was...), một câu đúng ngữ pháp nhưng đọc vướng.

Thông tin nền trong mệnh đề quan hệ, nếu là sự thật lâu dài như Hà Nội là thủ đô, giữ hiện tại là tự nhiên; lùi cũng không sai. Thông tin gắn với hoàn cảnh của người nói, như chiếc điện thoại vừa mua, thì lùi cùng câu. Khi làm bài theo sách mà không có ngữ cảnh, lùi là lựa chọn an toàn trừ khi rõ ràng là chân lý.

Lời gốc có sẵn mệnh đề that: I think, I know, I hope

Nhiều câu nói hằng ngày đã có một mệnh đề that bên trong: “I think you're right”, “I know you've been busy”, “I hope it'll be sunny”. Khi tường thuật, cả động từ think, know, hope lẫn mệnh đề bên trong đều lùi: He said he thought I was right. She said she knew I had been busy. He said he hoped it would be sunny. Lỗi hay gặp là chỉ lùi một trong hai lớp, ví dụ he thought I am right.

Động từ của lớp trong đôi khi được đẩy lên làm động từ tường thuật. “I think you should apologize,” Lan said to me. → Lan said she thought I should apologize. hoặc gọn hơn Lan thought I should apologize. hoặc Lan advised me to apologize. Ba câu đều đúng nhưng sắc thái khác: câu đầu sát lời gốc, câu thứ hai bỏ hẳn said, câu thứ ba diễn chức năng khuyên. Should giữ nguyên ở hai câu đầu vì đã là dạng không lùi được.

Với “I don't think...”, tiếng Anh quen đặt phủ định ở động từ think (I don't think she'll come, thay vì I think she won't come). Khi tường thuật, giữ cách này: He said he didn't think she would come. Viết he thought she wouldn't come không sai ngữ pháp, nhưng kém tự nhiên hơn và lệch khỏi lời gốc.

Quy trình đổi một câu dài

Ví dụ giả định: “I couldn't finish the project because my laptop broke, but I'll send it to you when I get it repaired,” Quang said to his teacher. Bạn kể lại câu này vào tuần sau.

  1. Tách lời gốc thành các mệnh đề: I couldn't finish the project / because my laptop broke / but I'll send it to you / when I get it repaired.
  2. Đổi đại từ từng mệnh đề theo góc nhìn người kể: I → he, my → his, you → her (giả định cô giáo là nữ), it giữ nguyên.
  3. Lùi thì từng mệnh đề: couldn't → hadn't been able to hoặc giữ couldn't; broke → had broken hoặc giữ broke; will send → would send; get → got.
  4. Giữ nguyên các liên từ because, but, when; thêm that sau but nếu muốn rõ vế sau vẫn là lời Quang.
  5. Ghép và đọc lại: Quang told his teacher (that) he hadn't been able to finish the project because his laptop had broken, but (that) he would send it to her when he got it repaired.

Bản giữ quá khứ đơn cũng đúng: Quang told his teacher he couldn't finish the project because his laptop broke, but he would send it to her when he got it repaired. Bản thứ nhất hợp với bài tập theo sách; bản thứ hai hợp với lời kể hằng ngày. Điều không được làm là để will send hoặc get nguyên dạng khi kể vào tuần sau.

Câu hỏi thường gặp

Câu có hai mệnh đề nối bằng and có cần lặp that không?

Không bắt buộc, nhưng nên lặp khi vế sau có thể bị hiểu là lời của người kể. Ví dụ Lan said Nam was late and that the teacher was angry rõ hơn bản không có that thứ hai. Với but thì tuỳ chọn, với so thường không lặp.

Mệnh đề when chỉ tương lai có dùng would không?

Không. Trong lời gốc, mệnh đề when chỉ tương lai dùng hiện tại đơn, nên khi lùi thì nó thành quá khứ đơn: He said he would call me when he arrived. Would chỉ xuất hiện ở mệnh đề chính, không đặt vào mệnh đề thời gian.

Quá khứ đơn trong mệnh đề thời gian có phải lùi thành quá khứ hoàn thành không?

Thường không cần. Mệnh đề thời gian ở quá khứ đã tự xác định mốc, nên người ta hay giữ nguyên quá khứ đơn hoặc quá khứ tiếp diễn. Mệnh đề chính có thể lùi thành quá khứ hoàn thành hoặc giữ nguyên, cả hai đều được chấp nhận.

Mệnh đề quan hệ có bắt buộc lùi thì không?

Thường lùi cùng câu. Nếu nội dung của mệnh đề quan hệ vẫn đúng lúc kể, chẳng hạn người hàng xóm vẫn là y tá, giữ hiện tại cũng được. Khi làm bài theo sách mà không có ngữ cảnh, lùi là lựa chọn an toàn.

I think you are right tường thuật thế nào?

Lùi cả hai lớp: He said he thought I was right. Lỗi hay gặp là chỉ lùi think mà quên lùi are, thành he thought I am right. Nếu muốn gọn, bạn cũng có thể viết He agreed with me, nhưng đó là diễn ý chứ không còn sát lời gốc.

Có được tách lời nói dài thành hai câu tường thuật không?

Được, và nhiều khi nên làm. Một lời nói dài ghép vào một câu tường thuật dễ thành câu rối. Bạn có thể viết He said he was tired. He added that he would finish the work the next morning. Động từ thứ hai như added, explained giúp mạch kể liền.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138