This, these và here chỉ những gì gần người nói. Khi người kể không còn đứng ở chỗ đó, this thường thành that hoặc the, these thành those, here thành there hoặc tên nơi chốn cụ thể. Nếu người kể vẫn ở cùng nơi và vật vẫn còn trước mặt, giữ nguyên là đúng.
Bài này tách ba trường hợp mà sách hay gộp chung: this đứng trước danh từ, this đứng một mình làm đại từ, và here chỉ nơi chốn. Cặp come/go và bring/take đi kèm here có bài riêng trong danh mục. Cụm thời gian như this week thuộc bài về trạng từ thời gian.
Khoảng cách của người nói và vì sao this phải đổi
Tiếng Anh chia chỉ định từ theo khoảng cách: this, these cho thứ gần người nói; that, those cho thứ xa. Tiếng Việt cũng vậy với "này" và "kia, đó". Khi Mai cầm chiếc áo và nói "This jacket is too small.", chiếc áo nằm trong tay Mai. Khi bạn kể lại vào hôm khác, chiếc áo không còn ở gần bạn, nên chữ this không còn trỏ đúng.
Vì thế câu gián tiếp chuẩn theo sách là Mai said (that) that jacket was too small, hoặc tự nhiên hơn Mai said (that) the jacket was too small. Câu thứ nhất có hai chữ that đứng sát nhau, đúng ngữ pháp nhưng hơi vấp tai; nhiều người chọn bỏ chữ that nối câu (Mai said that jacket was too small) hoặc dùng the. Cả ba cách đều được chấp nhận.
Ngược lại, nếu bạn đứng ngay cạnh Mai trong cửa hàng, quay sang nói với bạn của Mai, chiếc áo vẫn trước mặt bạn. Lúc đó Mai says (that) this jacket is too small hoặc Mai said (that) this jacket was too small là đúng. Cũng như đại từ nhân xưng, this không "bắt buộc đổi"; nó chỉ phải trỏ đúng vào thứ được nói tới, nhìn từ chỗ người kể đang đứng.
This và these đứng trước danh từ: that, those hay the
Khi this hoặc these đứng trước danh từ, bạn có hai lựa chọn: đổi sang that, those để giữ ý chỉ định, hoặc đổi sang the khi người nghe lời kể đã biết vật đó là gì. The customer said, "These shoes hurt my feet." thành The customer said (that) those shoes hurt her feet, hoặc (that) the shoes hurt her feet. Động từ hurt ở quá khứ giữ nguyên hình thức vì là động từ bất quy tắc có ba dạng giống nhau.
Khi nào nên dùng the? Khi trong đoạn kể đã nhắc tới vật đó, người nghe biết đó là đôi giày nào. Khi nào nên giữ ý chỉ định bằng that/those? Khi người kể muốn nhấn mạnh "chính cái đó, chứ không phải cái khác", chẳng hạn trong cửa hàng có nhiều đôi giày. Trong bài tập trên lớp, that/those là đáp án theo bảng; the thường cũng được chấp nhận nhưng nếu đề yêu cầu đổi theo quy tắc, bạn nên dùng that/those.
Một bẫy nhỏ: this + danh từ số ít thành that, these + danh từ số nhiều thành those. Học sinh đôi khi viết that shoes vì nhớ "this thành that" mà quên số nhiều. Bạn nhìn vào danh từ đi sau: có -s (hoặc là danh từ số nhiều bất quy tắc như children, people) thì phải là those.
This đứng một mình: thường thành it hoặc that
Khi this đứng một mình làm chủ ngữ hoặc tân ngữ, nó thường chỉ một vật hoặc một tình huống mà người nói đang nhìn thấy. Khi kể lại, bạn thường thay bằng it, that, hoặc gọi rõ vật đó. Hung said, "This is delicious." thành Hung said (that) it was delicious, hoặc rõ hơn Hung said (that) the soup was delicious. Câu Hung said that this was delicious nghe như món ăn đang ở trước mặt người kể.
This chỉ một ý vừa được nói ra cũng thường đổi thành it hoặc that: "This is a serious problem." nói về một sự cố vừa xảy ra, khi kể lại thành She said (that) it was a serious problem, hoặc (that) the incident was a serious problem. Việc chọn it hay danh từ cụ thể tuỳ người nghe đã biết chuyện gì chưa.
These đứng một mình thành they, them hoặc those: "I bought these at the market." (cầm một túi cam) thành She said (that) she had bought them at the market, hoặc (that) she had bought the oranges at the market. Cũng như this, khi người kể vẫn đang nhìn thấy túi cam, giữ these là đúng.
Riêng that và those trong câu gốc thì không đổi gì thêm, vì chúng đã chỉ thứ ở xa. Một số học sinh nhớ bảng "this thành that" rồi suy ra "that thành this" hoặc "that thành those"; không có quy tắc nào như vậy.
Here thành there, hoặc tên nơi chốn cụ thể
Here là "ở đây", tức chỗ người nói đang đứng. Khi người kể ở một nơi khác, here thường thành there. Bich said, "I've lived here for ten years." thành Bich said (that) she had lived there for ten years. Nếu người nghe lời kể không biết "there" là đâu, bạn nên gọi tên nơi chốn: Bich said (that) she had lived in Vinh for ten years, hoặc in that house.
Khi người kể vẫn ở cùng nơi, here giữ nguyên. Bạn đứng trong quán cà phê, kể với người mới tới: The owner said (that) the coffee here is the best in the area. Ở đây bạn còn có thể giữ thì hiện tại vì nhận xét vẫn được coi là đúng lúc kể. Đổi here thành there trong tình huống này sẽ khiến người nghe tưởng chủ quán đang nói về một quán khác.
Một số cụm cố định có here không chỉ nơi chốn và không đổi: "Here you are." (khi đưa đồ) hoặc "Here we go." là câu nói quen miệng, khi kể lại người ta thường diễn đạt lại ý thay vì đổi chữ: She handed me the keys. Tương tự, "Look here!" chỉ để gây chú ý, không mang nghĩa vị trí.
Cụm có over here, in here, up here đổi theo cùng nguyên tắc: over there, in there, up there, hoặc gọi tên chỗ. "Put the boxes in here." là mệnh lệnh, khi kể lại thành He told us to put the boxes in there, hoặc in the storeroom.
Cùng lúc nhưng khác nơi: kể lại cuộc gọi và tin nhắn
Nhiều người nghĩ here chỉ đổi khi kể lại sau một thời gian. Thật ra điều quyết định là nơi chốn, không phải thời gian. Khi người nói và người kể ở hai nơi khác nhau, here phải đổi ngay cả khi bạn kể lại chỉ một phút sau. Ví dụ giả định: chị bạn gọi điện từ Đà Lạt, nói "It's really cold here." Bạn quay sang nói với mẹ đang ngồi cạnh ở Thành phố Hồ Chí Minh: She says (that) it's really cold there, hoặc She says (that) it's really cold in Da Lat.
Câu kể trên giữ thì hiện tại vì động từ tường thuật says ở hiện tại và sự việc đang diễn ra, nhưng here vẫn phải thành there. Nếu bạn giữ here, mẹ sẽ hiểu là trời đang lạnh ở chính chỗ hai mẹ con ngồi.
Tương tự với this trong tin nhắn có ảnh. Đồng nghiệp gửi ảnh một chiếc ghế và nhắn "This chair is broken." Khi báo lại cho bộ phận hành chính, bạn không ở cạnh chiếc ghế, nên viết He said (that) the chair in Room 3 was broken, gọi rõ chỗ để người nhận khỏi phải hỏi lại "ghế nào". Nguyên tắc gọn: this và here trỏ vào chỗ người nói; bạn đứng ở chỗ khác thì đổi, dù thời gian có trùng hay không.
Kể lại một đoạn mua bán có this, these và here
Đoạn hội thoại ngắn sau là ví dụ giả định, diễn ra ở một sạp vải ngoài chợ. Người mua cầm một tấm vải, hỏi "Is this silk?" Người bán đáp: "Yes. These are all silk, and we only sell them here, at this stall."
Tối hôm đó người mua kể lại với bạn mình. Câu hỏi đổi thành I asked if it was silk, vì tấm vải không còn trước mặt. Câu trả lời đổi thành The seller said (that) they were all silk and (that) they only sold them there, at that stall. Ở đây these đứng một mình thành they, them giữ nguyên vì đã là ngôi thứ ba, here thành there, this stall thành that stall. Chữ we của người bán thành they vì người kể không thuộc nhóm người bán.
Nếu người mua kể lại ngay tại sạp với một người bạn vừa đến: She said (that) these are all silk and (that) they only sell them here. Mọi chỉ định từ giữ nguyên vì người kể vẫn đứng đúng chỗ. Hai phiên bản của cùng một đoạn hội thoại cho thấy lý do sách thường nói "this đổi thành that" kèm chữ "thường": quy tắc ấy chỉ đúng khi người kể đã rời khỏi chỗ đó.
Bảng tóm tắt chỉ định từ và nơi chốn
Bảng gom các trường hợp đã nêu. Cột "Khi giữ nguyên" quan trọng ngang cột "Đổi thành", vì phần lớn lỗi thực tế là đổi khi không cần.
| Câu trực tiếp | Đổi thành | Khi giữ nguyên |
|---|---|---|
| this + danh từ số ít | that + danh từ, hoặc the + danh từ | Vật vẫn ở trước mặt người kể |
| these + danh từ số nhiều | those + danh từ, hoặc the + danh từ | Như trên |
| this (đứng một mình) | it, that, hoặc danh từ cụ thể | Người kể đang nhìn thấy cùng vật |
| these (đứng một mình) | they, them, those, hoặc danh từ | Như trên |
| here | there, hoặc tên nơi chốn | Người kể đang ở đúng chỗ đó |
| that, those | giữ nguyên | Luôn giữ |
| Here you are, Here we go | diễn đạt lại ý (handed, gave) | Cụm cố định, không chỉ vị trí |
Khi luyện, bạn có thể tự tạo hai tình huống cho cùng một câu: một lần kể từ nơi khác, một lần kể tại chỗ. Ví dụ với "This room is cold.": kể ở nhà sau đó thành She said (that) the room was cold; kể ngay trong phòng thành She says (that) this room is cold. So hai câu, bạn sẽ thấy rõ vai trò của vị trí người kể.
Câu hỏi thường gặp
This trong câu gián tiếp đổi thành that hay the?
Cả hai đều được. That giữ ý chỉ định, là đáp án theo bảng trong sách. The tự nhiên hơn khi người nghe đã biết vật đó là gì. Nếu đề bài yêu cầu đổi theo quy tắc, bạn nên chọn that hoặc those để khớp đáp án.
Khi nào this giữ nguyên trong câu gián tiếp?
Khi vật hoặc tình huống mà this chỉ vẫn ở gần người kể lúc kể, ví dụ cả hai còn đứng trong cửa hàng, cạnh món đồ đó. Lúc đó this vẫn trỏ đúng. Nếu người kể ở chỗ khác hoặc kể vào hôm khác, this nên đổi.
This đứng một mình khi kể lại nên dùng gì?
Thường dùng it hoặc that, hoặc gọi thẳng tên vật cho rõ. Ví dụ This is delicious kể lại thành he said it was delicious hoặc he said the soup was delicious. Viết he said this was delicious dễ khiến người nghe tưởng món ăn đang ở trước mặt người kể.
Here có phải luôn đổi thành there không?
Không. Here đổi thành there khi người kể ở nơi khác với người nói. Nếu người kể vẫn ở đúng chỗ đó, giữ here. Khi there có thể gây mơ hồ, gọi tên nơi chốn cụ thể như in Vinh, at the office là cách rõ nhất.
That trong câu gốc có đổi thành gì khác không?
Không. That và those đã chỉ thứ ở xa nên giữ nguyên khi kể lại. Không có quy tắc that thành this hay that thành those. Chỉ cần kiểm danh từ đi sau: số nhiều thì dùng those, số ít thì dùng that.
Here you are khi kể lại viết thế nào?
Đây là câu nói quen khi đưa đồ, không mang nghĩa vị trí. Khi kể lại, bạn diễn đạt lại hành động, ví dụ she handed me the book hoặc he gave me the keys, thay vì đổi thành there you were. Các cụm cố định khác như here we go cũng xử lý tương tự.