Các cụm chỉ khoảng thời gian như two years ago, next week, last month, in three days đổi theo một nguyên tắc chung: thay mốc "bây giờ" của người nói bằng mốc "lúc đó". Ago thành before hoặc earlier, next thành the following hoặc the next, last thành the previous hoặc the ... before.
Nhóm trạng từ quanh một ngày (now, today, yesterday, tomorrow) có bài riêng trong danh mục. Bài này đi vào nhóm đo bằng tuần, tháng, năm, thứ trong tuần và số ngày, kèm những cụm không cần đổi để bạn khỏi đổi thừa.
Vì sao cụm khoảng thời gian cần cách đổi riêng
Ago, next, last và in + khoảng thời gian đều đếm từ thời điểm người nói đang đứng. Two years ago là "hai năm tính lùi từ bây giờ", next month là "tháng liền sau tháng này". Khi bạn kể lại sau một thời gian, mốc "bây giờ" ấy đã trôi về quá khứ. Nếu giữ nguyên cụm, người nghe sẽ đếm lại từ thời điểm của bạn và ra một mốc khác.
Ví dụ giả định: năm 2024, chị Vân nói "I started this job two years ago." Như vậy chị bắt đầu năm 2022. Đến năm 2026 bạn kể lại: Van said she had started that job two years ago thì người nghe sẽ hiểu là năm 2024, lệch hẳn hai năm. Câu đúng theo quy tắc là Van said (that) she had started that job two years before, hoặc two years earlier. Cụm này đếm lùi từ thời điểm chị Vân nói, nên mốc vẫn là 2022.
Khác với nhóm chỉ ngày, nhóm khoảng thời gian thường đi kèm một con số hoặc một đơn vị lớn, nên sai lệch khi giữ nguyên dễ thành chuyện lớn: sai một năm trong hồ sơ, sai một tháng khi hẹn lịch. Đó là lý do khi viết email hay báo cáo, người làm nghề thường thay luôn bằng mốc tuyệt đối như in 2022, in March. Phần sau có bảng đổi theo kiểu sách ngữ pháp, rồi đến từng nhóm cụ thể.
Bảng đổi các cụm khoảng thời gian
Bảng áp dụng cho tình huống mặc định: lời kể diễn ra sau câu gốc một thời gian, đủ để mốc "bây giờ" của người nói không còn trùng với mốc của người kể. Ô có nhiều lựa chọn nghĩa là các cách đều đúng.
| Câu trực tiếp | Câu gián tiếp | Ghi chú |
|---|---|---|
| (two days) ago | (two days) before / (two days) earlier | Thì của động từ thường lùi sang quá khứ hoàn thành |
| next week / month / year | the following week / the next week / the week after | the following trang trọng hơn một chút |
| last week / month / year | the previous week / the week before | Không viết "the last week" theo nghĩa này |
| this week / month / year | that week / month / year | this trong cụm thời gian luôn thành that |
| in two days / in a month | two days later / a month later | in two days' time cũng gặp |
| next Monday | the following Monday | Hoặc ghi ngày cụ thể |
| last Monday | the previous Monday / the Monday before | |
| two weeks from now | two weeks later / two weeks from then |
Hàng last week có ghi chú "không viết the last week". Lý do là the last week trong tiếng Anh có nghĩa "tuần cuối cùng" (của học kỳ, của dự án) hoặc "bảy ngày vừa qua", không phải "tuần trước đó". Đây là chỗ người Việt hay dịch thẳng từ "tuần trước" và mất điểm.
Ago thành before hay earlier, và chuyện thì quá khứ hoàn thành
Ago chỉ dùng được khi mốc tính là "bây giờ". Vì vậy khi đã lùi về mốc quá khứ, tiếng Anh dùng before hoặc earlier. Hai từ này cùng nghĩa ở đây; earlier nghe tự nhiên hơn trong văn nói, before hay gặp trong bảng của sách. Ví dụ: Tung said, "I met her five years ago." thành Tung said (that) he had met her five years before, hoặc five years earlier.
Khi đổi ago, động từ thường lùi từ quá khứ đơn sang quá khứ hoàn thành, vì sự việc xảy ra trước một mốc quá khứ khác (lúc người nói nói). Nhiều người bản ngữ trong văn nói vẫn giữ quá khứ đơn: Tung said he met her five years before. Câu này được chấp nhận trong giao tiếp, nhưng trong bài tập đổi câu, dạng had met là đáp án an toàn hơn. Chuyện lùi hay không lùi thì được bàn kỹ ở danh mục lùi thì.
Có một trường hợp giữ ago: khi bạn tự tính lại khoảng cách từ thời điểm của mình. Tháng trước Tùng nói "I moved to Hue a year ago." Bây giờ bạn kể lại, chênh lệch một tháng không đáng kể, và câu Tung said (that) he moved to Hue about a year ago vẫn đúng với thực tế. Còn nếu khoảng cách xa, bạn có thể đổi sang mốc tuyệt đối: Tung said (that) he had moved to Hue in 2023. Chỉ làm vậy khi bạn biết chắc năm, đừng tự suy ra trong bài tập.
Next và last với tuần, tháng, năm
Next week thành the following week, the next week hoặc the week after. Ba cách này đều được các sách ngữ pháp chấp nhận. Ngan said, "We're moving to a new office next month." thành Ngan said (that) they were moving to a new office the following month. Nếu bạn làm cùng công ty: Ngan said (that) we were moving to a new office the following month.
Last week thành the previous week hoặc the week before. The manager said, "Sales fell last quarter." thành The manager said (that) sales had fallen the previous quarter, hoặc the quarter before. Với last year: the previous year, the year before.
This week, this month thành that week, that month, cùng nguyên tắc với this morning thành that morning. Hai said, "I'm on holiday this week." thành Hai said (that) he was on holiday that week. Nếu lời kể vẫn trong cùng tuần, giữ this week và có thể giữ cả thì hiện tại: Hai said (that) he's on holiday this week.
Một điểm nhỏ về the next week: cụm này đôi khi được hiểu là "bảy ngày tiếp theo" thay vì "tuần lịch kế tiếp". Trong đa số câu kể, sự khác biệt không quan trọng. Khi cần chính xác, chẳng hạn hẹn giao hàng, bạn nên ghi rõ ngày bắt đầu và kết thúc.
Next Friday, last Monday và các thứ trong tuần
Thứ trong tuần đi với next và last đổi giống tuần, tháng: next Friday thành the following Friday, last Monday thành the previous Monday hoặc the Monday before. Diep said, "The workshop is next Friday." thành Diep said (that) the workshop was the following Friday.
Có một chuyện mà ngay người bản ngữ cũng hay tranh cãi: next Friday là thứ Sáu gần nhất sắp tới, hay thứ Sáu của tuần sau? Ví dụ hôm nay thứ Hai, có người hiểu next Friday là bốn ngày nữa, có người hiểu là mười một ngày nữa. Tiếng Anh có cụm this Friday để chỉ thứ Sáu gần nhất, nhưng cách hiểu vẫn không thống nhất giữa mọi người. Vì lý do này, khi kể lại một lịch hẹn quan trọng, cách an toàn nhất là ghi ngày cụ thể: Diep said (that) the workshop was on Friday the 14th. Đây là ví dụ giả định, không gắn với năm nào cụ thể.
Khi kể lại trong cùng tuần với câu gốc, bạn có thể giữ next Friday hoặc on Friday nếu ngữ cảnh đã rõ. Trong bài tập đổi câu trên lớp, đáp án theo bảng là the following Friday.
In + khoảng thời gian, from now, và những cụm không cần đổi
In two days, in a month chỉ khoảng thời gian tính tới từ bây giờ. Khi kể lại, bạn dùng later: Khanh said, "I'll be back in two days." thành Khanh said (that) he would be back two days later. Cụm in two days' time cũng gặp trong sách, nhưng nó vẫn ngầm tính từ "bây giờ" nên chỉ hợp khi lời kể diễn ra gần lúc câu gốc. Two weeks from now thành two weeks later hoặc two weeks from then.
Ngược lại, nhiều cụm thời gian không gắn với mốc "bây giờ" nên không cần đổi. Đó là các cụm chỉ mốc tuyệt đối như in 2020, on 3 May, at Tet; các cụm chỉ tần suất như every Monday, twice a week, always; và các cụm như at the weekend (Anh) hay on the weekend (Mỹ) khi chỉ cuối tuần nói chung. Uyen said, "I go swimming every Sunday." thành Uyen said (that) she went swimming every Sunday, hoặc giữ goes nếu thói quen ấy vẫn còn; cụm every Sunday giữ nguyên.
Một số trạng từ như recently, soon, already, just thường được giữ nguyên trong bài tập, dù về logic chúng cũng tính theo người nói. "I've just finished." thành She said (that) she had just finished. Đổi thừa những cụm này, ví dụ biến every Sunday thành every following Sunday, là lỗi thường gặp ở người mới học bảng đổi.
Kể lại một kế hoạch có nhiều mốc thời gian
Trong thực tế, các cụm khoảng thời gian hiếm khi đứng một mình; chúng thường xuất hiện cả chuỗi trong một lời kể về kế hoạch. Ví dụ giả định: đầu tháng Tư, anh Định nói với nhóm: "We signed the contract two weeks ago. Next month we'll hire two more people, and in three months the new branch will open."
Đến tháng Bảy, một người ngoài nhóm kể lại theo bảng: Dinh said (that) they had signed the contract two weeks before. He said (that) the following month they would hire two more people, and (that) three months later the new branch would open. Ba cụm đổi theo ba cách khác nhau: ago thành before, next month thành the following month, in three months thành three months later. Thì cũng đổi theo: signed thành had signed, will thành would.
Đoạn kể trên đúng ngữ pháp nhưng người nghe phải tự cộng trừ từ "đầu tháng Tư". Nếu bạn biết rõ mốc, bản viết rõ ràng hơn là: Dinh said (that) they had signed the contract in mid-March, that they would hire two more people in May, and that the new branch would open in July. Cách này hợp với báo cáo và email; cách theo bảng hợp với bài tập đổi câu. Biết cả hai giúp bạn chọn đúng theo hoàn cảnh, thay vì chỉ có một phản xạ duy nhất.
Câu hỏi thường gặp
Ago trong câu gián tiếp đổi thành before hay earlier?
Cả hai đều đúng và cùng nghĩa. Earlier tự nhiên hơn trong văn nói, before hay gặp trong bảng của sách giáo khoa. Không giữ ago khi mốc kể đã khác xa mốc nói, vì ago luôn đếm từ thời điểm hiện tại của người kể.
Last week đổi thành the last week có đúng không?
Không đúng theo nghĩa tuần trước đó. The last week nghĩa là tuần cuối cùng của một giai đoạn hoặc bảy ngày vừa qua. Khi kể lại, dùng the previous week hoặc the week before. Đây là lỗi dịch từ tiếng Việt rất hay gặp.
Next month có thể đổi thành the next month không?
Có. The next month, the following month và the month after đều được chấp nhận. The following month nghe trang trọng hơn một chút. Nếu cần chính xác cho lịch hẹn, ghi thẳng tên tháng sẽ rõ nhất.
In two days khi kể lại là two days later hay in two days?
Thường là two days later, vì in two days tính từ thời điểm hiện tại. Nếu lời kể diễn ra ngay sau câu gốc, giữ in two days vẫn đúng với thực tế. Khi kể lại sau đó lâu, two days later là cách đổi chuẩn.
Every Monday hay in 2020 có phải đổi không?
Không. Các cụm chỉ mốc tuyệt đối như năm, ngày tháng và các cụm chỉ tần suất như every Monday, twice a week không gắn với mốc bây giờ nên giữ nguyên khi kể lại. Chỉ đổi những cụm đếm từ thời điểm người nói.
Đổi ago có bắt buộc lùi thì sang quá khứ hoàn thành không?
Trong bài tập đổi câu, quá khứ hoàn thành là đáp án an toàn: he said he had met her five years before. Trong văn nói, người bản ngữ vẫn hay giữ quá khứ đơn khi thứ tự sự việc đã rõ, và cách đó được chấp nhận.