Trong câu gián tiếp với động từ tường thuật ở quá khứ, will đổi thành would, be going to đổi thành was/were going to, và mọi thì tương lai khác đổi theo đúng hai trợ động từ này. Ví dụ "I will send it tonight." thành She said she would send it that night.
Điều cần hiểu là would ở đây không mang nghĩa "sẽ nếu như" của câu điều kiện. Nó là "tương lai nhìn từ một thời điểm trong quá khứ": lúc cô ấy nói, việc gửi còn ở phía trước. Bài này đi qua bốn thì tương lai, cấu trúc be going to, shall, các mệnh đề when, if, until đi kèm, và những lúc giữ nguyên will vẫn đúng.
Bốn thì tương lai với will và cách lùi
Mọi thì dùng will đều có chung một thao tác: đổi will thành would, các phần phía sau giữ nguyên.
| Thì trong lời gốc | Câu trực tiếp | Câu gián tiếp |
|---|---|---|
| Tương lai đơn | "I will be there at six." | He said he would be there at six. |
| Tương lai tiếp diễn | "This time tomorrow I will be sitting my exam." | She said that at that time the next day she would be sitting her exam. |
| Tương lai hoàn thành | "I will have repaid the loan by June." | He said he would have repaid the loan by June. |
| Tương lai hoàn thành tiếp diễn | "Next year we will have been running the shop for a decade." | They said that the following year they would have been running the shop for a decade. |
Phủ định will not/won't thành would not/wouldn't: "I won't tell anyone." thành She promised she wouldn't tell anyone. Trong câu này động từ tường thuật là promised; thì vẫn lùi giống như với said.
Dòng thứ hai cho thấy câu tương lai thường kéo theo nhiều trạng từ thời gian cần đổi (this time tomorrow thành at that time the next day). Phần đổi trạng từ có quy tắc riêng; ở đây chỉ lưu ý rằng nếu bạn lùi will mà giữ tomorrow trong khi ngày đó đã qua, câu sẽ mâu thuẫn.
Be going to và hiện tại tiếp diễn chỉ kế hoạch
Be going to diễn tả dự định hoặc dự đoán có căn cứ. Khi lùi thì, chỉ phần am/is/are đổi thành was/were, còn going to cộng động từ nguyên mẫu giữ nguyên. "I am going to apply for that job." thành He said he was going to apply for that job. "It is going to rain." thành She said it was going to rain.
Một lỗi khá phổ biến là đổi going to thành would: he said he would apply for that job. Câu này không sai ngữ pháp, nhưng đã đổi sắc thái: was going to giữ nghĩa dự định đã có từ trước, còn would nghe như một quyết định hay lời hứa. Trong bài tập đổi câu, giữ đúng cấu trúc của lời gốc là cách được chấm đúng.
Hiện tại tiếp diễn chỉ lịch đã sắp xếp cũng đi theo cách tương tự: "We are meeting the client on Friday." thành They said they were meeting the client on Friday. Ba cấu trúc would, was going to, was meeting đều là "tương lai trong quá khứ", nhưng mỗi cái giữ sắc thái riêng của lời gốc: quyết định, dự định, lịch hẹn.
Riêng was going to còn có thêm một cách hiểu: dự định không thành. She said she was going to call, but she didn't. Đây là cách dùng tự nhiên trong lời kể và hoàn toàn khớp với quy tắc lùi thì.
Shall trong câu gián tiếp
Shall chỉ tương lai đơn thuần. Trong tiếng Anh Anh trang trọng, I shall và we shall có thể dùng thay will. Khi kể lại, nó thường thành would: "We shall arrive on Monday." thành They said they would arrive on Monday. Dạng should cũng gặp trong văn cũ nhưng dễ bị hiểu thành "nên", vì vậy would rõ hơn.
Shall I…? hỏi ý hoặc đề nghị giúp. Câu "Shall I open the window?" không phải tương lai mà là lời đề nghị. Khi kể lại, người ta thường đổi cấu trúc: He offered to open the window hoặc He asked if he should open the window. Cách kể lại lời đề nghị thuộc danh mục câu mệnh lệnh, đề nghị của trang.
Shall we…? rủ cùng làm. "Shall we take a break?" thường kể lại bằng suggest: She suggested taking a break. Ở đây bạn không lùi thì theo bảng mà chọn động từ tường thuật phù hợp với chức năng câu.
Tiếng Anh Mỹ hầu như không dùng shall cho tương lai. Nếu bạn học theo giáo trình Mỹ, có thể gặp rất ít câu như vậy. Biết bậc lùi shall thành would là đủ cho phần lớn bài tập.
Mệnh đề when, if, until, as soon as đi kèm
Tiếng Anh không dùng will trong mệnh đề thời gian và mệnh đề điều kiện chỉ tương lai; thay vào đó dùng hiện tại đơn. "I will call you when I arrive." có will call ở vế chính và arrive ở vế phụ. Khi lùi thì, cả hai vế đều lùi: He said he would call me when he arrived.
Nhiều người chỉ đổi vế chính và để nguyên vế phụ: he said he would call me when he arrives. Câu này chỉ chấp nhận được khi bạn kể lại trong lúc anh ấy vẫn đang trên đường và việc đến nơi vẫn chưa xảy ra; trong bài tập và văn kể chuyện, nên lùi cả hai. Tương tự với until, as soon as, before, after: "We won't start until everyone is here." thành She said they wouldn't start until everyone was there.
Câu điều kiện loại một ("If it rains, we will cancel the trip.") lùi theo đúng cách đó: He said that if it rained, they would cancel the trip. Kết quả nhìn giống hệt câu điều kiện loại hai, và đây là chỗ hay gây bối rối. Phân tích đầy đủ về câu điều kiện trong lời kể nằm ở danh mục trường hợp đặc biệt; ở đây bạn chỉ cần nhớ rằng mỗi động từ chia đều lùi một bậc.
Khi nào giữ nguyên will vẫn đúng
Nguyên tắc chung về điều còn đúng áp dụng rất rõ với tương lai. Nếu sự việc được nói tới vẫn còn ở phía trước khi bạn kể, giữ will được chấp nhận và thường tự nhiên hơn. Ví dụ giả định: sáng thứ Hai đồng nghiệp nói "I will finish the slides by Wednesday." Chiều thứ Hai bạn báo trưởng nhóm: She said she will finish the slides by Wednesday. Câu này nhấn rằng kế hoạch vẫn còn hiệu lực.
Nếu bạn kể lại vào thứ Năm, khi hạn đã qua, phải dùng would: She said she would finish the slides by Wednesday. Dùng will lúc này nghe như hạn chót vẫn ở phía trước, điều không đúng nữa. Cách kể này còn thường đi kèm thông tin về kết quả: She said she would finish them by Wednesday, but they are still not ready.
Động từ tường thuật ở hiện tại cũng giữ will như mọi thì khác: The forecast says it will be sunny tomorrow. Đây là dạng câu bạn gặp liên tục khi đọc thông báo, tin nhắn hay dự báo thời tiết, và không có gì cần lùi.
Would sau think, hope, expect, know: tương lai trong suy nghĩ
Lùi thì không chỉ xảy ra khi kể lại lời nói. Nó xảy ra với mọi mệnh đề phụ thuộc vào một động từ ở quá khứ, kể cả động từ chỉ suy nghĩ như think, hope, expect, know, believe, be sure. Đây là lý do bạn gặp would rất nhiều trong văn kể chuyện, dù không có ai "nói" gì.
Ví dụ: lúc sáng bạn nghĩ "It will rain." Chiều kể lại: I thought it would rain. Một học sinh hy vọng "I will pass the test", kể lại: She hoped she would pass the test. Cấu trúc này giống hệt câu gián tiếp: suy nghĩ gốc ở tương lai, động từ chính ở quá khứ, nên will lùi thành would.
Người Việt hay viết sai thành I thought it will rain, vì tiếng Việt nói "mình tưởng trời sẽ mưa" không cần đổi gì. Câu đó chỉ đúng khi trời vẫn chưa mưa và khả năng mưa vẫn còn; còn khi kể lại một dự đoán đã qua (nhất là dự đoán sai), phải dùng would: I thought it would rain, but it was sunny all day.
Khi viết, bạn có thể dùng mẫu này để kiểm tra: tìm mọi động từ chính ở quá khứ chỉ lời nói hoặc suy nghĩ, rồi xem mệnh đề sau nó có chứa will không. Nếu có, hãy tự hỏi sự việc đó còn ở tương lai so với lúc bạn viết hay không.
Năm câu kiểm nhanh có đáp án
Đổi sang gián tiếp, giả định bạn kể lại sau đó vài ngày.
- "I will lend you my bike," Quân said to me. Đáp án: Quân told me he would lend me his bike.
- "We are going to move to Hưng Yên," my neighbours said. Đáp án: My neighbours said they were going to move to Hưng Yên.
- "I won't be home until midnight," Thảo said. Đáp án: Thảo said she wouldn't be home until midnight.
- "I will text you as soon as the results come out," the teacher said. Đáp án: The teacher said she would text us as soon as the results came out. Lùi cả vế as soon as. Đại từ you đổi theo người nghe thật, ở đây giả định là cả lớp.
- "By the end of the year, I will have saved enough," he said. Đáp án: He said that by the end of the year he would have saved enough. Nếu năm đó đã kết thúc, có thể làm rõ thêm: by the end of that year.
Câu thứ tư minh hoạ một điểm hay bị bỏ qua: đại từ trong lời gốc phải đổi theo người thật sự được nói tới, không theo một bảng cố định. Nếu giáo viên nói với riêng bạn, đáp án là she would text me; nếu nói với cả lớp, là us.
Câu hỏi thường gặp
Would trong câu gián tiếp có giống would trong câu điều kiện không?
Hình thức giống nhưng chức năng khác. Trong câu gián tiếp, would là dạng quá khứ của will, diễn tả tương lai nhìn từ quá khứ. Trong câu điều kiện loại hai, would diễn tả kết quả giả định. Ngữ cảnh và vế if giúp bạn phân biệt.
Câu yêu cầu Will you…? có đổi thành would không?
Thường không đổi theo bảng lùi thì. "Will you help me?" là lời nhờ, khi kể lại người ta dùng ask somebody to do something: She asked me to help her. Nếu đó là câu hỏi thông tin thật về tương lai, như "Will you be at home tomorrow?", thì kể lại là He asked if I would be at home the next day.
Có thể dùng was to thay cho would khi kể lại không?
Was to hoặc were to diễn tả việc đã được sắp đặt từ trước, mang sắc thái trang trọng, ví dụ She said the ceremony was to take place in May. Đây là cách diễn đạt khác chứ không phải bậc lùi chuẩn của will, nên trong bài tập đổi câu hãy dùng would.
Câu có would like trong lời gốc thì đổi thế nào?
Would like giữ nguyên vì would đã ở dạng không lùi thêm được. "I would like a window seat" thành He said he would like a window seat. Nhiều người chuyển thành wanted, ví dụ he said he wanted a window seat, cách này cũng đúng vì là diễn đạt lại ý.
Tương lai gần với be about to có lùi không?
Có, theo cách của to be. "The train is about to leave" thành She said the train was about to leave. Chỉ phần is đổi thành was, phần about to cộng động từ giữ nguyên, giống be going to.