GianTiep.comGián Tiếp
Đổi đại từ, sở hữu và trạng từ

Chuyển xưng hô tiếng Việt sang đại từ tiếng Anh khi kể lại lời nói

Mẹ, con, anh, em, cô, cháu, chúng ta, người ta chuyển sang I, you, he, she, we, they ra sao khi viết lại cuộc nói chuyện tiếng Việt bằng câu gián tiếp tiếng Anh.

Vietnamese grandmother and granddaughter sitting on a wooden bench in a courtyard in Ninh Bình, the girl writing in a blank notebook, both seen from behind, golden afternoon light

Khi kể lại một cuộc nói chuyện tiếng Việt bằng tiếng Anh, bạn phải làm hai việc cùng lúc: dịch các từ xưng hô như mẹ, con, anh, em, cô, cháu về đúng ngôi I, you, he, she, rồi đổi sang câu gián tiếp theo góc nhìn người kể. Bỏ qua bước đầu là nguồn của những câu như Mum said mum was tired.

Bài này dành cho học sinh viết đoạn văn kể chuyện, người đi làm viết email báo lại một cuộc họp tiếng Việt, hay ai cần kể chuyện gia đình với bạn bè nước ngoài. Bài chỉ bàn đại từ và từ sở hữu; lùi thì và cấu trúc câu có danh mục riêng trên trang.

Vì sao xưng hô tiếng Việt làm khó câu gián tiếp tiếng Anh

Tiếng Việt xưng hô theo quan hệ. Mẹ nói với con, mẹ tự gọi mình là "mẹ" và gọi con là "con": "Mẹ mệt rồi, con tự nấu cơm nhé." Cô giáo nói với học sinh: "Cô sẽ kiểm tra bài của các em." Anh trai nói với em gái: "Anh để quên chìa khoá rồi." Trong những câu này, cùng một danh từ thân tộc có thể chỉ người nói (ngôi thứ nhất) hoặc người nghe (ngôi thứ hai) hoặc người được nhắc (ngôi thứ ba), tuỳ ai đang nói.

Tiếng Anh không làm vậy. Khi mẹ nói với con, mẹ dùng I, gọi con là you. Câu "Mẹ mệt rồi, con tự nấu cơm nhé" khi viết trực tiếp bằng tiếng Anh là "I'm tired. Can you cook dinner yourself?" Nếu bạn dịch từng chữ, viết "Mum is tired, child cook dinner yourself", câu vừa sai ngữ pháp vừa sai cách dùng. Người bản ngữ đôi khi cũng gọi mình bằng Mummy khi nói với trẻ rất nhỏ, nhưng đó là lối nói với em bé, không phải cách thông thường.

Vì vậy khi kể lại, bạn cần một bước chuẩn bị mà người bản ngữ không cần: xác định mỗi từ xưng hô trong câu tiếng Việt thực chất là ngôi nào. Chỉ sau đó mới áp dụng quy tắc đổi đại từ của câu gián tiếp như với mọi câu tiếng Anh khác.

Bảng chuyển từ xưng hô tiếng Việt sang ngôi tiếng Anh

Bảng dưới nêu cách xác định ngôi theo vai của từ xưng hô trong câu, rồi gợi ý cách viết trong câu gián tiếp khi người kể là con hoặc học sinh. Tên người và quan hệ trong các ví dụ là giả định.

Từ xưng hô trong câu tiếng ViệtVai trong câuCâu trực tiếp tiếng AnhKhi bạn (người nghe) kể lại
"Mẹ" do mẹ tự gọiNgười nóiI, me, mymy mum ở lần nhắc đầu, sau đó she, her
"Con" do mẹ gọi bạnNgười ngheyou, yourI, me, my
"Cô" do cô giáo tự gọiNgười nóiI, me, myour teacher, sau đó she, her
"Các em" do cô giáo gọi cả lớpNgười nghe số nhiềuyou, yourwe, us, our (nếu bạn trong lớp)
"Anh" do anh trai tự gọiNgười nóiI, me, mymy brother, sau đó he, him, his
"Bố" khi mẹ nhắc tới bốNgười được nhắcyour dad hoặc Dadmy dad, sau đó he, him, his
"Mình", "tớ" do bạn bè tự gọiNgười nóiI, me, mytên bạn đó, sau đó he/she

Hàng thứ sáu đáng chú ý: khi mẹ nói với bạn về bố, tiếng Anh trực tiếp sẽ là your dad hoặc Dad (viết hoa như tên riêng khi gọi trong gia đình). Khi bạn kể lại, đó là my dad. Trong tiếng Việt, mẹ có thể gọi bố là "bố" theo vai của con, một kiểu "gọi thay" không có trong tiếng Anh.

Lần nhắc đầu dùng danh từ, các lần sau dùng đại từ

Trong câu gián tiếp tiếng Anh, chủ ngữ của động từ tường thuật thường là danh từ ở lần nhắc đầu: My mum said, Our teacher told us, My brother said. Đại từ she, he chỉ được dùng khi người đọc đã biết là ai. Người Việt hay viết She said she was tired ngay câu đầu tiên của đoạn kể vì trong đầu đã nghĩ tới mẹ, nhưng người đọc thì chưa biết "she" là ai.

Ví dụ giả định: mẹ nói "Mẹ mệt rồi, con tự nấu cơm nhé." Bạn kể lại cho một người bạn nước ngoài: My mum said (that) she was tired and asked me to cook dinner myself. Ở đây "mẹ" (ngôi thứ nhất của mẹ) thành she sau khi đã có my mum làm chủ ngữ; "con" (ngôi thứ hai) thành me, myself vì bạn là người nghe gốc và cũng là người kể. Câu này dùng asked me to cho phần đề nghị; cấu trúc kể lại lời đề nghị thuộc danh mục mệnh lệnh và đề nghị trên trang.

Một lỗi rất phổ biến là lặp danh từ ở chỗ cần đại từ: My mum said my mum was tired. Câu này trong tiếng Anh nghe như có hai người mẹ, hoặc như người kể đang cố ý nhấn mạnh điều gì đó lạ. Sau khi đã có my mum làm chủ ngữ, phần sau dùng she. Lỗi ngược lại là dùng I vì nhớ câu gốc có "mẹ" tự xưng: My mum said I was tired, câu này lại thành bạn mệt chứ không phải mẹ.

Chúng ta, bọn mình, chúng em: tiếng Việt phân biệt, tiếng Anh gộp vào we

Tiếng Việt có sự phân biệt mà tiếng Anh không có: "chúng ta" gồm cả người nghe, còn "chúng em", "bọn mình", "chúng tớ" thường không gồm người nghe. Tiếng Anh dồn hết vào we. Khi viết câu trực tiếp, sự phân biệt này mất đi; nhưng khi kể lại, bạn lại cần nó để chọn we hay they.

Ví dụ giả định: lớp trưởng nói với cô giáo "Chúng em sẽ trang trí lớp vào thứ Sáu." Nhóm "chúng em" là cả lớp, không gồm cô. Nếu bạn là học sinh lớp đó, kể lại cho bạn ở lớp khác: Our class monitor told the teacher (that) we would decorate the classroom on Friday. Bạn thuộc nhóm nên dùng we. Nếu một giáo viên khác kể lại: The class monitor told her (that) they would decorate the classroom on Friday.

Còn khi cô giáo nói "Chúng ta sẽ trang trí lớp vào thứ Sáu", nhóm gồm cả cô và học sinh. Một học sinh kể lại: Our teacher said (that) we would decorate the classroom on Friday. Câu tiếng Anh y hệt câu trên về hình thức, dù nhóm người khác nhau. Nếu sự khác biệt đó quan trọng với câu chuyện, bạn thêm chữ để làm rõ: we would decorate the classroom together with her, hoặc the students would decorate the classroom. Đây là chỗ người kể bằng tiếng Anh phải chủ động bù lại thông tin mà tiếng Việt vốn có sẵn.

Người ta, ai cũng, nó: những chữ không có đối ứng một một

"Người ta" trong tiếng Việt có ít nhất ba nghĩa, và mỗi nghĩa có cách nói riêng trong tiếng Anh. Nghĩa thứ nhất là người nói chung: "Người ta bảo ăn sáng đủ thì học tốt hơn" thường thành people say hoặc they say; khi kể lại câu có chữ này, bạn giữ nguyên people hoặc they vì chúng không chỉ ai cụ thể. Nghĩa thứ hai là một nhóm người cụ thể nhưng không nêu tên, ví dụ "người ta" chỉ ban quản lý chung cư: the management, they. Nghĩa thứ ba, trong văn nói thân mật, "người ta" có khi là chính người nói tự gọi mình một cách nũng nịu: "Người ta đợi cả tiếng rồi đấy!" Câu này trong tiếng Anh trực tiếp là "I've been waiting for an hour!", và khi kể lại là She said (that) she had been waiting for an hour.

Chữ "nó" cũng đa nghĩa: có thể chỉ đồ vật (it), con vật (it, hoặc he, she với thú cưng trong gia đình), hoặc một người, thường là người nhỏ tuổi hơn (he, she). Khi kể lại, bạn chọn theo người hay vật thật mà "nó" trỏ vào, không theo hình thức chữ. Dùng it cho một đứa trẻ hay một người trong tiếng Anh là bất lịch sự.

Còn những cách tự xưng khiêm như "cháu", "em" khi nói với người lớn tuổi đều là I trong câu trực tiếp. Tiếng Anh thể hiện sự lễ phép bằng cách chọn từ và cấu trúc lịch sự (Could I, Would you mind), không bằng đại từ. Khi kể lại, phần lễ phép đó thường được chuyển vào động từ tường thuật như asked politely.

Quy trình năm bước kể lại cuộc nói chuyện tiếng Việt bằng tiếng Anh

Khi phải viết lại một đoạn hội thoại tiếng Việt thành đoạn văn tiếng Anh, bạn có thể đi theo năm bước dưới đây. Ví dụ đi kèm là giả định.

  1. Viết lại câu tiếng Việt, đánh dấu mỗi từ xưng hô bằng tên người thật. Ví dụ bà nói với bạn: "Bà để phần cháu bát chè trong tủ lạnh." Ghi: bà = người nói, cháu = bạn.
  2. Chuyển sang câu trực tiếp tiếng Anh với đại từ chuẩn: "I've left a bowl of sweet soup in the fridge for you." Chữ "bà" tự xưng thành I, "cháu" thành you.
  3. Chọn danh từ cho lần nhắc đầu trong lời kể: My grandmother.
  4. Đổi đại từ theo góc người kể (ở đây là bạn) và lùi thì nếu cần: My grandmother said (that) she had left a bowl of sweet soup in the fridge for me.
  5. Đọc lại để kiểm: mỗi she, he, I, me có trỏ đúng người không, có câu nào lặp danh từ thừa hoặc thiếu danh từ ở lần nhắc đầu không.

Bước 2 là bước người học hay bỏ qua, nhảy thẳng từ tiếng Việt sang câu gián tiếp. Làm vậy, bạn phải xử lý cùng lúc hai việc khó là dịch xưng hô và đổi góc nhìn, và lỗi gần như chắc chắn xảy ra. Tách thành hai bước giúp mỗi bước đơn giản hơn nhiều.

Với những món ăn, phong tục không có từ tiếng Anh tương đương như chè, bạn có thể giữ tên tiếng Việt viết không dấu kèm giải thích ngắn, hoặc dùng cụm mô tả như sweet soup. Cách nào cũng được, miễn là nhất quán trong một bài.

Câu hỏi thường gặp

Mẹ tự xưng là mẹ thì câu trực tiếp tiếng Anh dùng gì?

Dùng I, me, my như mọi người nói khác. Chữ mẹ khi mẹ tự gọi là ngôi thứ nhất. Chỉ khi kể lại, bạn mới dùng my mum ở lần nhắc đầu và she, her ở các lần sau. Viết Mum is tired trong câu trực tiếp là dịch từng chữ, không tự nhiên.

Khi kể lại có nên lặp my mum ở cả hai mệnh đề không?

Không nên. My mum said my mum was tired nghe như có hai người khác nhau. Sau khi đã có my mum làm chủ ngữ của động từ tường thuật, phần sau dùng she. Chỉ lặp danh từ khi có người nữ khác trong câu dễ gây nhầm.

Chúng ta và chúng em đều là we, làm sao giữ được sự khác biệt?

Trong câu trực tiếp tiếng Anh thì không giữ được bằng đại từ. Khi kể lại, bạn chọn we hoặc they theo việc người kể có trong nhóm không. Nếu cần nói rõ nhóm gồm những ai, thêm cụm như together with her, the students, our group.

Người ta trong tiếng Việt dịch sang tiếng Anh là gì?

Tuỳ nghĩa. Người ta chỉ người nói chung là people hoặc they. Người ta chỉ một nhóm cụ thể không nêu tên là they hoặc danh từ như the management. Người ta do người nói tự xưng trong văn nói thân mật là I, và khi kể lại là he hoặc she.

Chữ nó chỉ em bé thì dùng it được không?

Không nên. Trong tiếng Anh, dùng it cho một người, kể cả trẻ nhỏ, là bất lịch sự trong đa số ngữ cảnh. Hãy dùng he hoặc she, hoặc they nếu không rõ giới tính. It chỉ dùng cho đồ vật, con vật nói chung hoặc ý tưởng.

Sự lễ phép trong cách xưng cháu, em thể hiện thế nào trong tiếng Anh?

Tiếng Anh không thể hiện lễ phép qua đại từ, mọi người đều là I. Sự lễ phép nằm ở cách chọn câu như could I, would you mind, please. Khi kể lại, bạn có thể dùng động từ hoặc trạng từ như asked politely, thanked her để truyền lại sắc thái đó.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138