GianTiep.comGián Tiếp
Câu gián tiếp là gì và quy tắc cơ bản

Bốn loại câu tường thuật: nhận diện câu kể, câu hỏi, mệnh lệnh và cảm thán

Câu tường thuật chia theo loại câu gốc: câu kể, câu hỏi, mệnh lệnh, cảm thán. Cách nhận diện từng loại, kể cả câu đội lốt như Could you…? hay Why don't we…?

Group of Vietnamese ninth graders in a Quang Ninh classroom sorting colored blank cards into four piles on a desk, hands only visible, overhead angle, bright natural light

Câu tường thuật trong tiếng Anh được chia theo loại câu gốc: câu kể (statement), câu hỏi (question), câu mệnh lệnh hoặc yêu cầu (command, request) và câu cảm thán (exclamation). Mỗi loại có động từ tường thuật và cách nối riêng, nên nhận diện đúng loại câu là bước đầu tiên quyết định câu gián tiếp đúng hay sai.

Nhận diện nghe đơn giản: thấy dấu chấm là câu kể, dấu hỏi là câu hỏi. Nhưng nhiều câu có hình thức một loại mà chức năng là loại khác, như Could you open the window? là câu hỏi về hình thức nhưng là lời nhờ về chức năng. Bài này đi qua bốn loại cơ bản và những câu “đội lốt”, để bạn chọn đúng khung trước khi đổi.

Vì sao phải nhận diện loại câu trước

Loại câu quyết định động từ tường thuật. Câu kể đi với say, tell; câu hỏi đi với ask, want to know, wonder; mệnh lệnh đi với tell, order, ask + tân ngữ; cảm thán đi với exclaim hoặc được diễn ý. Chọn sai động từ là sai ngay từ chữ đầu.

Loại câu quyết định từ nối. That cho câu kể, if/whether cho câu hỏi có/không, từ để hỏi cho câu hỏi Wh-, to + động từ cho mệnh lệnh. Không có từ nối nào dùng cho mọi loại.

Loại câu quyết định có lùi thì hay không. Câu kể và câu hỏi có động từ chia thì nên có thể lùi. Mệnh lệnh chuyển thành to + nguyên mẫu nên không có thì để lùi.

Nhận diện sai dẫn đến lỗi dây chuyền. Coi câu nhờ “Can you help me?” là câu hỏi đơn thuần sẽ cho ra She asked if I could help her, câu này không sai nhưng làm mất sắc thái nhờ vả. Nhận ra đó là lời nhờ cho ra She asked me to help her, gọn và đúng ý hơn. Cả hai đều chấp nhận được; chọn cách nào tùy bạn muốn giữ hình thức hay chức năng.

Loại một: câu kể

Câu kể là câu đưa ra thông tin, nhận xét, ý kiến: “I live near the market.”, “The film was boring.”, “We won't go.” Dấu hiệu là kết thúc bằng dấu chấm, chủ ngữ đứng trước động từ, không mang nghĩa ra lệnh hay nhờ.

Khung cơ bản: S + said (that) + mệnh đề hoặc S + told + người nghe + (that) + mệnh đề. Ví dụ: She said (that) she lived near the market. Ngoài say và tell, câu kể có thể dùng các động từ cho rõ ý hơn như explain, reply, add, complain, admit, mỗi động từ có cấu trúc riêng mà bạn sẽ gặp ở danh mục động từ tường thuật.

Câu kể là loại dễ nhất và gặp nhiều nhất, vì vậy nên học vững trước. Phần lớn lỗi ở câu kể nằm ở thì và đại từ chứ không ở cấu trúc. Một mẹo nhỏ: câu kể phủ định giữ not trong mệnh đề nội dung, không chuyển sang động từ tường thuật. “I don't like coffee.” thành He said he didn't like coffee, không viết He didn't say he liked coffee, vì câu sau mang nghĩa khác hẳn: anh ấy không hề nói mình thích cà phê.

Loại hai: câu hỏi, chia làm hai nhánh

Câu hỏi có/không (Yes/No question) là câu trả lời được bằng yes hoặc no, bắt đầu bằng trợ động từ hoặc động từ be: “Do you like tea?”, “Is she at home?”, “Can you swim?”. Khi kể lại dùng if hoặc whether: He asked if I liked tea.

Câu hỏi có từ để hỏi (Wh- question) bắt đầu bằng what, where, when, why, who, which, whose, how: “Where is the station?”. Khi kể lại giữ từ để hỏi làm từ nối: She asked where the station was. Ở cả hai nhánh, phần sau từ nối trở về trật tự câu kể, không đảo ngữ, không dấu hỏi.

Một nhánh phụ hay bị bỏ quên là câu hỏi lựa chọn có or: “Do you want tea or coffee?”. Câu này kể lại bằng whether tự nhiên hơn if: She asked whether I wanted tea or coffee. If vẫn gặp trong văn nói. Chi tiết về trật tự từ, trợ động từ và câu hỏi gián tiếp lịch sự có trong danh mục câu hỏi gián tiếp; ở đây chỉ cần nhận ra đó là câu hỏi và thuộc nhánh nào.

Loại ba và bốn: mệnh lệnh, cảm thán

Câu mệnh lệnh thường bắt đầu bằng động từ nguyên mẫu, không có chủ ngữ: “Open your books.”, “Don't run.”. Lời yêu cầu lịch sự có thể thêm please: “Please wait here.”. Khi kể lại dùng tell/ask/order + người nghe + (not) to + V: The teacher told us to open our books. Chữ please không chép sang mà thể hiện qua việc chọn asked.

Câu cảm thán bày tỏ cảm xúc mạnh, thường bắt đầu bằng What hoặc How và kết thúc bằng dấu chấm than: “What a beautiful garden!”, “How fast he runs!”. Ngoài ra còn các câu cảm thán ngắn như “Wow!”, “Oh no!”. Câu cảm thán ít khi được kể lại nguyên cấu trúc. Cách thường dùng là diễn ý: She said (that) the garden was beautiful hoặc She exclaimed that it was a beautiful garden. Với thán từ đơn lẻ, dùng động từ mô tả phản ứng: He gasped in surprise.

Ở trình độ cơ bản, bạn chỉ cần nhận ra câu cảm thán và biết rằng nó thường được chuyển thành câu kể có tính từ hoặc dùng exclaim. Cách kể lại câu cảm thán, lời chào, lời cảm ơn chi tiết hơn nằm ở danh mục câu mệnh lệnh, khuyên, đề nghị trên trang.

Câu đội lốt: hình thức một loại, chức năng loại khác

Đây là phần khiến người học lúng túng nhất. Câu gốc trông như câu hỏi nhưng thật ra là lời nhờ, lời rủ, lời mời. Khi kể lại, bạn có thể giữ hình thức (đúng ngữ pháp) hoặc theo chức năng (tự nhiên hơn). Ví dụ giả định:

Câu gốcHình thứcChức năngKể lại theo chức năng
“Could you close the door?”Câu hỏiLời nhờShe asked me to close the door.
“Why don't we take a taxi?”Câu hỏi Wh-Lời rủHe suggested taking a taxi.
“Would you like some cake?”Câu hỏiLời mờiShe offered me some cake.
“Shall I carry your bag?”Câu hỏiĐề nghị giúpHe offered to carry my bag.
“You must see this film.”Câu kểLời khuyên mạnhShe told me I had to see the film hoặc She recommended the film.

Ở dòng thứ hai, He suggested taking a taxi là một trong các cấu trúc của suggest; He suggested (that) we (should) take a taxi cũng đúng. Viết He suggested to take a taxi là sai, đây là lỗi hay gặp. Các động từ suggest, offer, invite, advise có bài riêng ở danh mục động từ tường thuật; ở đây chỉ cần hiểu rằng nhận diện chức năng giúp bạn chọn được động từ đó.

Nếu đề bài yêu cầu “đổi sang câu gián tiếp” mà không gợi ý động từ, giữ hình thức câu hỏi vẫn được chấm đúng ở nhiều trường hợp: She asked if I could close the door. Khi đề cho sẵn động từ như suggested hay offered, đó là tín hiệu phải theo chức năng.

Quy trình nhận diện trong ba câu hỏi

Khi gặp một câu trực tiếp cần đổi, tự hỏi lần lượt:

  1. Câu này có dấu hỏi không? Nếu không, chuyển sang câu hỏi số hai. Nếu có, xem nó là câu hỏi thật (người nói muốn biết thông tin) hay là lời nhờ, rủ, mời, đề nghị đội lốt câu hỏi.
  2. Câu này bắt đầu bằng động từ nguyên mẫu hoặc Don't, Please không? Nếu có, đó là mệnh lệnh hoặc yêu cầu.
  3. Câu này có dấu chấm than và bắt đầu bằng What, How, hoặc là thán từ không? Nếu có, đó là cảm thán. Nếu không thuộc các trường hợp trên, đó là câu kể.

Ba câu hỏi này mất vài giây và loại được phần lớn lỗi chọn sai khung. Khi đã quen, bạn nhận diện ngay khi đọc. Lưu ý một câu trực tiếp có thể chứa nhiều loại câu nối nhau, như “I'm cold. Can you close the window?”: câu kể và lời nhờ. Mỗi phần được kể lại theo loại của nó rồi nối bằng and: She said she was cold and asked me to close the window.

Luyện nhận diện: tám câu phân loại

Tám câu giả định dưới đây trộn đủ các loại, kể cả câu đội lốt. Thử phân loại trước khi xem hai cột phải. Cột cuối gợi ý động từ tường thuật hợp với chức năng.

Câu trực tiếpLoại theo chức năngĐộng từ gợi ý
“The bus leaves at seven.”Câu kểsaid, told sb
“Did you lock the door?”Câu hỏi có/khôngasked if/whether
“How much does this bag cost?”Câu hỏi Wh-asked how much
“Turn off the lights, please.”Yêu cầuasked sb to
“Don't touch my laptop.”Mệnh lệnh phủ địnhtold sb not to
“What a mess!”Cảm thánsaid it was a mess, exclaimed
“Can I borrow your pen?”Xin phépasked if he/she could borrow
“Let's start the meeting.”Lời rủsuggested starting

Câu thứ bảy đáng chú ý: Can I…? là câu hỏi xin phép. Kể lại thường giữ hình thức câu hỏi, He asked if he could borrow my pen, vì tiếng Anh không có động từ tường thuật ngắn gọn nào thay thế tự nhiên hơn; asked to borrow my pen cũng được dùng. Câu thứ ba có trợ động từ does; khi kể lại, does biến mất và động từ chính lùi thì: She asked how much the bag cost.

Nếu bạn phân loại đúng cả tám câu, phần nhận diện coi như đã vững và bạn có thể chuyển sang luyện từng loại sâu hơn. Nếu sai ở các câu đội lốt, đọc lại bảng ở mục trước; đó là phần cần thời gian để quen.

Câu hỏi thường gặp

Câu gốc vừa có câu kể vừa có câu hỏi thì đổi thế nào?

Tách thành từng phần, đổi mỗi phần theo loại của nó, rồi nối bằng and hoặc dùng hai động từ tường thuật. Ví dụ câu kể đi với said, câu hỏi đi với asked, nối lại thành said that… and asked if… Không dùng một động từ cho cả hai.

Could you… kể lại bằng asked if hay asked me to?

Cả hai đều đúng ngữ pháp. Asked me to theo chức năng lời nhờ nên tự nhiên hơn và thường là cách người bản ngữ chọn. Asked if I could giữ hình thức câu hỏi, chấp nhận được trong bài tập nếu đề không yêu cầu động từ cụ thể.

Câu cảm thán có bắt buộc dùng exclaimed không?

Không. Exclaimed là một lựa chọn, nhưng trong văn nói và văn viết thường ngày người ta hay diễn ý bằng said cộng tính từ, ví dụ said the garden was beautiful. Với thán từ ngắn như wow, oh no, dùng động từ mô tả phản ứng phù hợp hơn.

Câu Let's… thuộc loại nào?

Về hình thức là mệnh lệnh ngôi thứ nhất số nhiều, về chức năng là lời rủ. Khi kể lại thường dùng suggested, ví dụ suggested going hoặc suggested that we go. Không kể lại bằng told us to let's, cũng không viết suggested to go.

Câu trả lời ngắn như Yes hay No thuộc loại nào?

Thuộc câu kể, nhưng khi kể lại không chép yes hay no mà diễn thành mệnh đề đầy đủ dựa vào câu hỏi trước đó. Ví dụ khi được hỏi có đi không và trả lời Yes, kể lại là said he would go hoặc agreed to go.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138