Khi kể lại câu hỏi đuôi, phần đuôi (isn't it, did you, won't they…) luôn bị bỏ; nếu người nói xuống giọng để tìm sự đồng tình thì kể như một câu nhận xét, nếu lên giọng vì thật sự chưa chắc thì kể bằng asked if hoặc asked whether. Ví dụ "You're from Huế, aren't you?" có thể thành She asked if I was from Huế hoặc She thought I was from Huế.
Sách bài tập ít khi dạy riêng dạng này, nhưng khi kể lại hội thoại thật, câu hỏi đuôi xuất hiện rất thường xuyên. Bài này giải thích vì sao phần đuôi không được chép sang câu kể, cách chọn động từ dẫn theo ngữ điệu và mục đích, cách xử lý đuôi sau câu mệnh lệnh và sau Let's, kèm quy trình và một đoạn hội thoại mẫu được kể lại.
Câu hỏi đuôi là gì và vì sao phần đuôi không đi theo
Câu hỏi đuôi gồm một câu trần thuật và một đoạn đuôi ngắn lặp lại trợ động từ, thường đổi khẳng định thành phủ định hoặc ngược lại: It's cold today, isn't it?, You haven't met my sister, have you?. Phần đuôi không mang thông tin mới; nó chỉ biến câu trần thuật thành lời mời người nghe xác nhận.
Khi kể lại, nội dung cần chuyển là thông tin trong phần trần thuật cộng với thái độ của người nói (đang chắc hay đang hỏi). Phần đuôi là công cụ ngữ pháp của lời nói trực tiếp, không có chỗ trong mệnh đề phụ. Viết She asked if it was cold, wasn't it là lỗi, vì một mệnh đề phụ không thể mang câu hỏi đuôi. Thái độ của người nói được chuyển vào động từ dẫn: asked, wanted to check, assumed, remarked.
Đây là điểm khác lớn với tiếng Việt. Tiếng Việt có đuôi như "phải không", "đúng không", "nhỉ", và khi kể lại ta thường giữ: "Chị ấy hỏi mình là người Huế phải không". Tiếng Anh thì không giữ được, nên người kể phải tự quyết định câu đó là hỏi thật hay chỉ là xác nhận cho có, rồi chọn cách kể tương ứng.
Hai ngữ điệu, hai cách kể
Cùng một câu chữ, ngữ điệu của phần đuôi quyết định nghĩa. Lên giọng ở đuôi nghĩa là người nói chưa chắc, muốn có câu trả lời. Xuống giọng nghĩa là người nói khá chắc, chỉ mong người nghe đồng ý. Bảng dưới gợi ý cách kể cho từng trường hợp.
| Câu gốc và ngữ điệu | Ý người nói | Cách kể lại |
|---|---|---|
| "The shop closes at nine, doesn't it?" (lên giọng) | Chưa chắc giờ đóng cửa | He asked if the shop closed at nine. |
| "The shop closes at nine, doesn't it?" (xuống giọng) | Khá chắc, chỉ muốn xác nhận | He checked that the shop closed at nine. / He thought the shop closed at nine. |
| "It's a beautiful view, isn't it?" (xuống giọng) | Nhận xét, mời đồng tình | She remarked that it was a beautiful view. |
| "You didn't tell anyone, did you?" (lên giọng) | Lo lắng, muốn biết thật | He asked if I had told anyone. |
| "You didn't tell anyone, did you?" (xuống giọng, nghiêm) | Mong là chưa, gần như dặn | He hoped I hadn't told anyone. / He wanted to make sure I hadn't told anyone. |
Dòng thứ tư đáng chú ý: câu gốc phủ định (didn't tell) nhưng câu kể với asked if dùng khẳng định (had told). Lý do là câu hỏi thật thì không cần giữ hình thức phủ định của phần trần thuật; nội dung được hỏi là "có kể cho ai không". Giữ phủ định thành asked if I hadn't told anyone cũng không sai ngữ pháp, nhưng đọc lên nghe như người hỏi đang mong là đã kể.
Chọn động từ dẫn theo mục đích của người nói
Asked if, asked whether. Dùng khi người nói thật sự chưa biết câu trả lời. Đây là lựa chọn an toàn nhất khi bạn không nhớ ngữ điệu, và là đáp án thường gặp trong bài tập.
Wanted to check, wanted to make sure. Dùng khi người nói khá chắc nhưng muốn xác nhận lại. Sau check thường là if hoặc that: She wanted to check that the room was booked.
Thought, assumed, supposed. Dùng khi câu hỏi đuôi thể hiện điều người nói tin là đúng. "You're the new intern, aren't you?" có thể kể là He assumed I was the new intern.
Remarked, commented, said. Dùng khi câu hỏi đuôi chỉ là lời nhận xét xã giao, không ai cần trả lời: "Lovely weather, isn't it?" thành She remarked that the weather was lovely.
Hoped. Dùng khi câu hỏi đuôi thể hiện mong muốn hoặc lo lắng: "You'll be careful, won't you?" thành Mum hoped I would be careful, hoặc gần với lời dặn hơn: Mum told me to be careful.
Đuôi đặc biệt: aren't I, nobody, everyone, there
Một số câu hỏi đuôi có hình thức lạ so với quy tắc chung, nhưng khi kể lại thì chỉ cần làm việc với phần trần thuật, nên không phải lo về đuôi. Cái cần chú ý là phần trần thuật có đại từ bất định hoặc there, vì chúng ảnh hưởng đến câu kể.
- "I'm late, aren't I?" Đuôi của I am là aren't I. Kể lại: She asked if she was late. Đuôi biến mất nên không còn chỗ để lúng túng về aren't.
- "Nobody called, did they?" Phần trần thuật mang nghĩa phủ định nhờ nobody. Kể lại bằng asked if: He asked if anybody had called; nobody đổi thành anybody vì câu hỏi thật thường dùng dạng any.
- "Everyone is here, aren't they?" Người nói thường chỉ muốn xác nhận. Kể lại: The teacher checked that everyone was there. Here đổi thành there khi người kể không còn ở lớp đó.
- "There's a problem, isn't there?" Kể lại: My manager asked if there was a problem. There được giữ làm chủ ngữ giả, không đổi thành it.
- "Nothing was broken, was it?" Kể lại: She asked if anything had been broken, hoặc nếu người nói đang mong là không: She hoped nothing had been broken.
Điểm chung của các ví dụ: khi chuyển sang asked if, các từ phủ định như nobody, nothing thường đổi sang anybody, anything, vì câu hỏi thật hỏi về khả năng có. Khi chuyển sang hoped hoặc thought, giữ nguyên nobody, nothing vì đó là điều người nói tin hoặc mong.
Đuôi cùng chiều: ngạc nhiên, quan tâm hay mỉa mai
Phần lớn câu hỏi đuôi đổi chiều: trần thuật khẳng định thì đuôi phủ định và ngược lại. Nhưng tiếng Anh còn có đuôi cùng chiều, khẳng định đi với khẳng định: So you're moving to Đà Nẵng, are you?, You think that's funny, do you?. Loại đuôi này không hỏi thông tin mà thể hiện ngạc nhiên, quan tâm, đôi khi là mỉa mai hoặc bực bội, tuỳ giọng.
Khi kể lại, đuôi cùng chiều càng không thể chuyển nguyên sang, và asked if thường làm mất sắc thái. Câu thứ nhất, nếu giọng vui vẻ ngạc nhiên, có thể kể là She was surprised to hear that I was moving to Đà Nẵng hoặc She asked if I was really moving to Đà Nẵng; thêm really để giữ ý ngạc nhiên. Câu thứ hai, nếu giọng bực, kể là He asked angrily if I thought that was funny, thêm trạng từ để người đọc thấy thái độ.
Trong bài tập ở trường, đuôi cùng chiều hiếm khi xuất hiện. Nhưng khi đọc truyện, xem phim hay kể lại một cuộc trò chuyện thật, gặp nó khá thường. Cách xử lý chung vẫn là: bỏ đuôi, xác định thái độ, rồi chọn động từ dẫn hoặc thêm trạng từ như angrily, curiously, in surprise để thái độ đó không mất khi chuyển sang lời kể.
Đuôi sau câu mệnh lệnh, lời mời và Let's
Câu hỏi đuôi còn gắn vào sau câu mệnh lệnh và câu rủ. Lúc này cả câu không phải câu hỏi mà là yêu cầu hoặc đề nghị, nên kể lại bằng các động từ tương ứng chứ không dùng asked if.
| Câu gốc | Ý thật | Cách kể lại |
|---|---|---|
| "Pass me the salt, will you?" | Nhờ thân mật | He asked me to pass him the salt. |
| "Close the door, would you?" | Nhờ, lịch sự hơn một chút | She asked me to close the door. |
| "Don't be late, will you?" | Dặn | Dad told me not to be late. |
| "Have some more cake, won't you?" | Mời | Grandma offered me some more cake. / Grandma urged me to have some more cake. |
| "Let's take a break, shall we?" | Rủ | She suggested taking a break. / She suggested that we take a break. |
Ở dòng cuối, không dùng suggested to take; sau suggest là V-ing hoặc mệnh đề that. Các cấu trúc tell, ask, offer, suggest và cách chia sau chúng được trình bày đầy đủ ở chuyên mục câu mệnh lệnh và chuyên mục động từ tường thuật của trang.
Quy trình kể lại một câu hỏi đuôi
Bốn câu hỏi ngắn dưới đây giúp bạn đi từ câu gốc đến câu kể mà không bỏ sót ý.
- Phần trước dấu phẩy là câu trần thuật hay câu mệnh lệnh? Nếu là mệnh lệnh hoặc Let's, chuyển sang ask/tell/suggest, bỏ đuôi, dừng ở đây.
- Người nói đang hỏi thật hay chỉ xác nhận? Hỏi thật: asked if/whether. Xác nhận: checked, wanted to make sure. Nhận xét: remarked, said. Tin là đúng: thought, assumed.
- Bỏ phần đuôi, giữ phần trần thuật. Lùi thì, đổi đại từ và trạng từ như mọi câu kể.
- Với asked if, cân nhắc bỏ phủ định. Nếu phần trần thuật phủ định và người nói hỏi thật, câu kể ở dạng khẳng định thường tự nhiên hơn.
Ví dụ: "You've met Mr Quang before, haven't you?" the director asked me, nói với giọng chắc chắn. Bước 1: câu trần thuật. Bước 2: xác nhận. Bước 3 và 4: The director wanted to check that I had met Mr Quang before. Nếu giọng không rõ, kể an toàn: The director asked if I had met Mr Quang before.
Kể lại một đoạn hội thoại có câu hỏi đuôi
Đoạn hội thoại giả định ở quầy lễ tân một phòng khám nha khoa. Lễ tân: "You're Mrs Hạnh, aren't you?" Bệnh nhân: "Yes, that's right." Lễ tân: "Your appointment is at ten, isn't it?" Bệnh nhân: "I think it's at half past ten." Lễ tân: "Oh, you're right. Take a seat, won't you?"
Kể lại bằng tiếng Anh: The receptionist checked that I was Mrs Hạnh, and I said I was. Then she asked if my appointment was at ten. I told her I thought it was at half past ten. She realised I was right and invited me to take a seat. Câu thứ nhất dùng checked vì lễ tân gần như chắc đó là bà Hạnh. Câu thứ hai dùng asked if vì lễ tân thật sự chưa chắc giờ hẹn, và bệnh nhân đã sửa lại. Câu cuối biến câu mệnh lệnh có đuôi thành lời mời với invited.
Để ý trong phần kể, không có chữ isn't it hay won't you nào sót lại, và mỗi lượt lời được chọn một động từ dẫn khác nhau theo ý thật. Đây là cách người bản ngữ kể chuyện: họ ít khi lặp said và asked máy móc, mà chọn động từ cho thấy thái độ. Khi luyện viết, thử kể lại một đoạn hội thoại ngắn mỗi ngày theo cách này sẽ giúp bạn quen chọn động từ dẫn.
Câu hỏi thường gặp
Có giữ phần đuôi isn't it khi kể lại không?
Không. Phần đuôi là công cụ của lời nói trực tiếp và không thể đứng trong mệnh đề phụ. Khi kể lại, bỏ đuôi, giữ phần trần thuật và chuyển thái độ của người nói vào động từ dẫn như asked, checked, remarked hoặc assumed.
Không biết ngữ điệu thì kể câu hỏi đuôi thế nào?
Dùng asked if hoặc asked whether là cách an toàn nhất, vì nó đúng với cả trường hợp người nói thật sự hỏi. Trong bài tập không có ngữ điệu, đáp án thường gặp cũng là asked if kèm phần trần thuật đã lùi thì.
Câu Let's go, shall we kể lại thế nào?
Đây là lời rủ nên kể bằng suggest: She suggested going, hoặc She suggested that we go. Không dùng suggested to go vì sai cấu trúc. Phần đuôi shall we bị bỏ hoàn toàn.
Phần trần thuật phủ định thì câu kể có giữ phủ định không?
Nếu người nói thật sự hỏi, câu kể với asked if thường chuyển sang khẳng định cho tự nhiên, ví dụ asked if I had seen her keys. Nếu người nói đang mong hoặc lo, dùng hoped hoặc wanted to make sure và giữ phủ định.
Câu mệnh lệnh có đuôi will you kể lại ra sao?
Kể như lời nhờ hoặc lời dặn: asked me to hoặc told me to, kèm not nếu câu gốc phủ định. Ví dụ Don't forget, will you thành She told me not to forget. Phần đuôi không còn trong câu kể.