GianTiep.comGián Tiếp
Câu hỏi gián tiếp

Câu hỏi gián tiếp trong tiếng Anh: cách đổi câu hỏi trực tiếp sang lời kể

Câu hỏi gián tiếp là gì, khác câu hỏi trực tiếp ở trật tự từ, từ nối và dấu câu ra sao; bốn bước đổi câu và bảng ví dụ có giải thích.

Vietnamese high school classroom in Hanoi, teacher pointing at an empty whiteboard while two students turn toward each other, seen from the back row, morning light

Câu hỏi gián tiếp là cách kể lại hoặc lồng một câu hỏi vào trong một câu khác, và khi đó câu hỏi mất hình dạng câu hỏi: không còn đảo trợ động từ lên trước chủ ngữ, thường không còn dấu chấm hỏi, và phải có từ nối như if, whether hoặc một từ để hỏi. Ví dụ: câu trực tiếp "Where do you live?" khi kể lại thành She asked me where I lived.

Người học Việt Nam hay vấp ở dạng này vì tiếng Việt không đảo trật tự khi hỏi, nên khi học tiếng Anh ta phải tập đảo, rồi đến câu hỏi gián tiếp lại phải tập bỏ đảo. Bài này đi từ khái niệm, phân biệt hai loại câu hỏi gián tiếp, bốn bước đổi câu, đến những chi tiết hay bị bỏ sót như động từ dẫn và dấu câu. Các bài khác trong chuyên mục đi sâu từng dạng: câu Yes/No, câu Wh-, câu có do/does/did, câu hỏi lịch sự, câu hỏi lựa chọn và câu hỏi đuôi.

Câu hỏi gián tiếp là gì và vì sao trật tự từ thay đổi

Trong tiếng Anh, câu hỏi trực tiếp có dấu hiệu ngữ pháp riêng: trợ động từ hoặc động từ be đứng trước chủ ngữ. Are you ready? có are đứng trước you; What did he buy? có did đứng trước he. Sự đảo trật tự này chính là thứ báo cho người nghe biết đây là câu hỏi.

Khi câu hỏi được kể lại, phần báo hiệu đã có động từ dẫn như asked, wanted to know, wondered đảm nhận. Câu hỏi gốc lúc này trở thành một mệnh đề phụ đứng sau động từ dẫn, đóng vai trò tân ngữ, giống như mệnh đề that trong câu trần thuật được kể lại. Mệnh đề phụ trong tiếng Anh đi theo trật tự bình thường: chủ ngữ trước, động từ sau. Vì thế What did he buy? khi kể lại thành She asked what he had bought, không phải She asked what did he buy.

Cách nghĩ này giúp bạn khỏi phải học thuộc một quy tắc rời rạc. Bạn chỉ cần nhớ: phần đứng sau động từ dẫn là một mệnh đề như mọi mệnh đề khác, nên nó có hình dạng của câu khẳng định. Trong tiếng Việt cũng có hiện tượng tương tự ở mức nhẹ hơn: "Bạn ăn chưa?" thành "Mẹ hỏi bạn đã ăn chưa", phần câu hỏi được lồng vào và mất ngữ điệu hỏi. Khác biệt là tiếng Anh thay đổi cả hình thức ngữ pháp, còn tiếng Việt chủ yếu thay ngữ điệu và đại từ.

Hai loại câu hỏi gián tiếp: kể lại và hỏi lịch sự

Cùng mang tên câu hỏi gián tiếp nhưng có hai cách dùng khác nhau, và sách ngữ pháp thường gọi tên khác nhau. Loại thứ nhất là kể lại câu hỏi người khác đã hỏi (reported question). Loại thứ hai là đặt một câu hỏi vào trong câu mở đầu lịch sự (embedded question hoặc indirect question). Hai loại giống nhau ở trật tự từ, khác nhau ở thì và dấu câu.

Đặc điểmCâu hỏi được kể lạiCâu hỏi lồng trong câu lịch sự
Mục đíchThuật lại câu ai đó đã hỏiTự mình hỏi nhưng mềm mỏng hơn
Ví dụHe asked where the library was.Could you tell me where the library is?
Trật tự từChủ ngữ + động từ, không đảoChủ ngữ + động từ, không đảo
ThìThường lùi một thì khi động từ dẫn ở quá khứGiữ nguyên thì vì câu mở đầu ở hiện tại
Dấu câu cuốiDấu chấmDấu chấm hỏi nếu câu mở đầu là câu hỏi, dấu chấm nếu câu mở đầu là câu trần thuật như I wonder…
Đại từ, trạng từĐổi theo người kể, nơi kể, lúc kểThường không cần đổi

Nhiều người học nhầm hai loại này với nhau nên lùi thì cả khi đang tự hỏi lịch sự. Câu Could you tell me where the library was? không sai ngữ pháp nhưng nghĩa lại thành hỏi thư viện đã từng ở đâu. Khi bạn đang đứng ngoài đường hỏi đường, thì đúng là hiện tại: where the library is.

Bốn bước đổi một câu hỏi trực tiếp sang câu kể lại

Với loại kể lại, bạn có thể làm theo trình tự cố định. Làm quen rồi thì các bước gộp lại trong đầu, nhưng lúc mới học nên đi từng bước để không sót.

  1. Chọn động từ dẫn và từ nối. Câu hỏi thì dùng asked, wanted to know, wondered. Nếu câu gốc là câu hỏi Yes/No, thêm if hoặc whether. Nếu câu gốc có từ để hỏi như what, where, why, how, giữ nguyên từ đó làm từ nối.
  2. Bỏ đảo ngữ, trả câu về trật tự chủ ngữ trước động từ. Nếu câu gốc có do, does, did làm trợ động từ thì bỏ trợ động từ đi và chia động từ chính. Do you like jazz? thành …if I liked jazz.
  3. Lùi thì nếu động từ dẫn ở quá khứ. Hiện tại đơn thành quá khứ đơn, hiện tại tiếp diễn thành quá khứ tiếp diễn, will thành would, can thành could. Trường hợp điều được hỏi vẫn còn đúng lúc kể, giữ thì hiện tại cũng được chấp nhận.
  4. Đổi đại từ, tính từ sở hữu và trạng từ chỉ thời gian, nơi chốn. you thành I hoặc he/she tuỳ ai được hỏi; here thành there nếu người kể đã ở nơi khác; tomorrow thành the next day nếu đã qua ngày khác. Cuối cùng đặt dấu chấm.

Ví dụ đi trọn bốn bước, câu gốc của Lan nói với Minh: "Are you coming to my party tomorrow?". Kể lại vài ngày sau: Lan asked Minh if he was coming to her party the next day. Động từ dẫn asked, từ nối if, are you thành he was, my thành her, tomorrow thành the next day.

Động từ dẫn cho câu hỏi: ask, wonder, want to know và inquire

Ask là động từ chính. Có thể có hoặc không có tân ngữ chỉ người được hỏi: She asked where the bus stop was hoặc She asked me where the bus stop was. Không có giới từ to trước người được hỏi: nói asked me, không nói asked to me.

Want to know và wonder thêm sắc thái. He wanted to know how much it cost nhấn vào nhu cầu có thông tin. She wondered whether she had locked the door thường là tự hỏi trong đầu, không nhất thiết đã nói ra với ai.

Inquire và enquire trang trọng hơn. Hay gặp trong văn viết, thư từ, báo cáo: The customer enquired whether the order had been shipped. Tiếng Anh – Anh dùng cả hai cách viết, enquire phổ biến hơn trong nghĩa hỏi thông thường; tiếng Anh – Mỹ thường viết inquire.

Say và tell không dùng để kể lại câu hỏi. Không viết He said me where I lived hay He told where I lived với nghĩa anh ấy hỏi. Nếu bạn viết He told me where he lived, câu đó có nghĩa là anh ấy cho biết chỗ ở của mình, tức là kể lại một câu trả lời chứ không phải câu hỏi.

Có thể dùng động từ dẫn ở hiện tại. Khi thuật lại điều vừa được hỏi hoặc chuyển lời ngay tại chỗ: The teacher asks if everyone has finished. Lúc này không lùi thì. Cách này hay dùng khi phiên dịch hoặc chuyển lời cho người bên cạnh nghe.

Dấu câu: khi nào chấm, khi nào giữ dấu chấm hỏi

Quy tắc dấu câu đi theo câu chính, không đi theo câu hỏi bên trong. Nếu câu chính là câu trần thuật thì cả câu kết thúc bằng dấu chấm, dù bên trong chứa ý hỏi. She asked me what time the meeting started. và I wonder whether they received our email. đều kết thúc bằng dấu chấm.

Nếu câu chính bản thân nó là câu hỏi, như Do you know…, Could you tell me…, Have you any idea…, thì giữ dấu chấm hỏi ở cuối: Do you know where the nearest pharmacy is? Người học hay mắc lỗi ngược lại: bỏ dấu chấm hỏi ở câu lịch sự, hoặc thêm dấu chấm hỏi vào câu kể lại như He asked if I was hungry?.

Cũng không đặt dấu ngoặc kép quanh câu hỏi gián tiếp, vì đây không còn là lời nguyên văn. Dấu phẩy giữa động từ dẫn và từ để hỏi cũng không cần: viết She asked why I was late, không viết She asked, why I was late. Dấu phẩy và dấu ngoặc kép chỉ xuất hiện ở câu trực tiếp: She asked, "Why are you late?".

Khi chép bài tập, hãy kiểm ký tự cuối câu như một bước riêng. Nhiều bài làm đúng hết phần ngữ pháp nhưng sót dấu chấm hỏi từ câu gốc, và người chấm sẽ coi đó là dấu hiệu chưa hiểu cấu trúc.

Bảng cặp câu mẫu: trực tiếp và gián tiếp

Bảng dưới gom các dạng thường gặp nhất để bạn nhìn một lượt. Tất cả đều là ví dụ tự soạn, động từ dẫn ở quá khứ nên đã lùi thì. Các bài riêng trong chuyên mục giải thích kỹ từng dòng.

Câu trực tiếpCâu gián tiếpGhi chú
"Is the shop open?" he asked.He asked if the shop was open.Câu Yes/No, thêm if hoặc whether
"Where are my keys?" she asked.She asked where her keys were.Wh- với be, be ra sau chủ ngữ
"What do you want?" he asked me.He asked me what I wanted.Bỏ do, chia want ở quá khứ
"Who won the match?" Nam asked.Nam asked who had won the match.Who làm chủ ngữ, giữ trật tự; won lùi thành had won
"Can you swim?" the coach asked us.The coach asked us if we could swim.can lùi thành could
"Do you want tea or juice?" she asked.She asked whether I wanted tea or juice.Câu hỏi lựa chọn, whether thường tự nhiên hơn
"How long have you lived here?" he asked.He asked how long I had lived there.Hiện tại hoàn thành lùi thành quá khứ hoàn thành, here thành there

Một mẹo tự kiểm hiệu quả: che phần động từ dẫn đi và đọc riêng phần còn lại. Phần đó phải đọc lên như một câu khẳng định, ví dụ I wanted tea or juice, who had won the match. Nếu đọc lên thấy giống câu hỏi, bạn chưa bỏ đảo ngữ.

Học câu hỏi gián tiếp theo thứ tự nào cho đỡ rối

Câu hỏi gián tiếp gộp nhiều kỹ năng cùng lúc: đổi trật tự, lùi thì, đổi đại từ và trạng từ. Người mới học thường rối vì làm cả bốn việc một lúc. Cách học bền hơn là tách ra. Đầu tiên luyện riêng trật tự từ với động từ dẫn ở hiện tại, ví dụ I don't know where she works, để không phải lo thì. Khi đã đổi trật tự thành phản xạ, chuyển sang kể lại với asked ở quá khứ và thêm bước lùi thì.

Sau đó mới tách dạng: câu Yes/No với if và whether, câu Wh-, câu có trợ động từ do, câu có động từ khuyết thiếu, câu hỏi lựa chọn. Mỗi dạng có một hai điểm riêng cần nhớ, còn khung chung giữ nguyên. Đến cuối, luyện các câu hỏi lịch sự trong giao tiếp, vì đây là chỗ câu hỏi gián tiếp được dùng nhiều nhất trong đời sống, nhiều hơn hẳn việc kể lại.

Với học sinh lớp 8–9 và lớp 11–12, dạng bài thường gặp là viết lại câu hỏi trực tiếp thành gián tiếp, chọn đáp án đúng trật tự từ, và tìm lỗi sai trong câu. Đề thi thay đổi theo chương trình nên bạn đừng học tủ một dạng; nắm khung ngữ pháp thì dạng nào cũng làm được. Chuyên mục bài tập của trang có các bộ đề luyện riêng theo cấp, có đáp án và giải thích.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi gián tiếp có bắt buộc phải lùi thì không?

Không phải lúc nào cũng bắt buộc. Lùi thì áp dụng khi động từ dẫn ở quá khứ như asked hoặc wanted to know. Nếu động từ dẫn ở hiện tại, hoặc là câu hỏi lịch sự như Could you tell me, thì giữ nguyên thì. Khi điều được hỏi vẫn còn đúng lúc kể, giữ thì hiện tại cũng được chấp nhận.

Có được dùng said thay cho asked khi kể lại câu hỏi không?

Không nên. Said dùng để kể lại câu trần thuật. Kể lại câu hỏi thì dùng asked, wanted to know, wondered hoặc inquired. Câu He said where I lived nghe sai với người bản ngữ, còn He told me where he lived lại mang nghĩa anh ấy cho biết chỗ ở, không phải đặt câu hỏi.

Câu hỏi gián tiếp kết thúc bằng dấu chấm hay dấu chấm hỏi?

Tuỳ câu chính. Câu chính là câu trần thuật như She asked hoặc I wonder thì kết thúc bằng dấu chấm. Câu chính là câu hỏi như Do you know hoặc Could you tell me thì giữ dấu chấm hỏi ở cuối. Phần câu hỏi lồng bên trong không quyết định dấu câu.

Câu hỏi gián tiếp và câu hỏi lồng có khác nhau không?

Cùng trật tự từ nhưng khác cách dùng. Câu hỏi được kể lại thuật lời người khác nên thường lùi thì và đổi đại từ. Câu hỏi lồng là chính bạn hỏi một cách lịch sự, ví dụ Could you tell me where the station is, nên giữ thì hiện tại và không đổi đại từ.

Tại sao phần sau asked không được đảo trợ động từ lên trước chủ ngữ?

Vì phần đó đã trở thành một mệnh đề phụ làm tân ngữ cho asked, và mệnh đề phụ trong tiếng Anh theo trật tự chủ ngữ rồi động từ. Nhiệm vụ báo hiệu đây là câu hỏi đã do động từ asked đảm nhận, nên không cần đảo ngữ nữa.

Học sinh nên luyện câu hỏi gián tiếp theo thứ tự nào?

Nên luyện trật tự từ trước với động từ dẫn ở hiện tại để chưa phải lo lùi thì, sau đó mới kể lại với asked ở quá khứ. Tiếp theo tách từng dạng: Yes/No với if và whether, câu Wh-, câu có do does did, câu có động từ khuyết thiếu, rồi đến câu hỏi lịch sự.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138