GianTiep.comGián Tiếp
Câu gián tiếp là gì và quy tắc cơ bản

Dấu câu trong câu trực tiếp và câu gián tiếp: ngoặc kép, dấu phẩy, dấu hỏi

Cách đặt ngoặc kép, dấu phẩy, chữ hoa trong câu trực tiếp tiếng Anh, khác nhau Anh – Mỹ, và những dấu phải bỏ khi chuyển sang câu gián tiếp.

Macro shot of a fountain pen resting on an open notebook with empty pages, Vietnamese student's hand blurred in the background, cool blue morning light in a Da Lat bedroom

Câu trực tiếp tiếng Anh đặt lời nói trong ngoặc kép, ngăn với phần “ai nói” bằng dấu phẩy, viết hoa chữ đầu lời nói, và để dấu câu của lời nói bên trong ngoặc: She said, “I'm ready.” hoặc “I'm ready,” she said. Khi chuyển sang câu gián tiếp, bạn bỏ ngoặc kép, bỏ dấu phẩy sau động từ, bỏ dấu hỏi và dấu chấm than của lời nói, và chữ đầu nội dung không còn viết hoa.

Dấu câu ít được chú ý khi học câu gián tiếp, nhưng nó là chỗ người chấm bài và người đọc email nhìn thấy đầu tiên. Bài này hướng dẫn viết câu trực tiếp đúng chuẩn ở ba vị trí của mệnh đề tường thuật, chỉ ra chỗ tiếng Anh – Anh và tiếng Anh – Mỹ khác nhau, rồi tổng hợp mọi dấu cần bỏ hoặc đổi khi chuyển sang câu gián tiếp.

Câu trực tiếp chuẩn: ba quy tắc nền

Quy tắc thứ nhất: lời nói nằm trọn trong ngoặc kép, kể cả dấu câu thuộc về lời nói. He asked, “Where is the bus stop?” Dấu hỏi là của câu hỏi nên nằm trong ngoặc. Câu bao ngoài không cần thêm dấu chấm sau ngoặc nữa.

Quy tắc thứ hai: phần “ai nói” và phần lời nói được ngăn bằng dấu phẩy. Nếu phần “ai nói” đứng trước, dấu phẩy đặt sau động từ, trước ngoặc mở: Mai said, “The library is closed.” Nếu phần “ai nói” đứng sau, lời nói kết thúc bằng dấu phẩy bên trong ngoặc thay cho dấu chấm: “The library is closed,” Mai said. Trong văn viết trang trọng, đôi khi dùng dấu hai chấm thay cho dấu phẩy khi lời trích dài hoặc được giới thiệu trang trọng, nhưng với lời thoại thường ngày, dấu phẩy là chuẩn.

Quy tắc thứ ba: chữ đầu tiên của lời nói viết hoa, dù nó đứng giữa câu bao ngoài. Mai said, “The…” chữ The viết hoa. Nếu lời nói bị phần “ai nói” cắt đôi giữa một câu, phần thứ hai không viết hoa vì nó vẫn là cùng một câu: “The library,” Mai said, “is closed today.” Nếu phần thứ hai là một câu mới, dùng dấu chấm sau động từ và viết hoa: “The library is closed,” Mai said. “Let's go to the café.”

Ba vị trí của mệnh đề tường thuật và cách đặt dấu

Mệnh đề tường thuật (he said, she asked) có thể đứng đầu, giữa hoặc cuối. Mỗi vị trí có một cách đặt dấu riêng. Bảng dưới dùng ví dụ giả định.

Vị tríCâu kểCâu hỏi
ĐầuLan said, “I'll call you tonight.”Lan asked, “Will you call me tonight?”
Cuối“I'll call you tonight,” Lan said.“Will you call me tonight?” Lan asked.
Giữa, cắt một câu“I'll call you,” Lan said, “after dinner.”“Will you,” Lan asked, “call me after dinner?”
Giữa, hai câu“I'm busy now,” Lan said. “I'll call you tonight.”“Are you free?” Lan asked. “I need some help.”

Chú ý dòng câu hỏi ở vị trí cuối: sau dấu hỏi không thêm dấu phẩy, và Lan vẫn là chữ hoa vì là tên riêng; nếu là đại từ thì viết thường: “Will you call me tonight?” she asked. Lỗi hay gặp là viết She asked với chữ S hoa sau dấu hỏi, vì người viết tưởng dấu hỏi kết thúc câu. Thật ra câu bao ngoài vẫn đang tiếp tục.

Ở vị trí cuối, khi chủ ngữ là danh từ hoặc tên riêng, văn kể chuyện còn hay đảo động từ lên trước: “I'm ready,” said Lan. Khi chủ ngữ là đại từ, cách đảo said she nghe cổ và hiếm trong tiếng Anh hiện đại; viết she said.

Ngoặc đơn hay ngoặc kép, dấu chấm trong hay ngoài: Anh và Mỹ khác nhau thế nào

Loại ngoặc. Tiếng Anh – Mỹ dùng ngoặc kép “ ” làm mặc định, ngoặc đơn ‘ ’ cho lời trích lồng bên trong. Nhiều nhà xuất bản và báo chí Anh làm ngược lại: ngoặc đơn bên ngoài, ngoặc kép bên trong, ví dụ ‘He told me “never again”,’ she said. Tuy vậy, cách Anh không thống nhất tuyệt đối; nhiều văn bản Anh vẫn dùng ngoặc kép. Điều quan trọng là nhất quán trong một bài.

Dấu phẩy, dấu chấm cuối lời thoại. Với lời thoại, cả hai biến thể đều đặt dấu phẩy và dấu chấm thuộc lời nói bên trong ngoặc: “I'm ready,” she said. Chỗ khác nhau nằm ở các trích dẫn ngắn không phải lời thoại, như một từ hay một cụm. Tiếng Anh – Mỹ thường đặt dấu chấm, dấu phẩy vào trong ngoặc bất kể; tiếng Anh – Anh thường đặt theo logic, chỉ đưa vào trong nếu dấu đó thuộc phần được trích.

Dấu hỏi và chấm than. Cả hai biến thể đều theo logic: dấu thuộc về lời nói thì nằm trong ngoặc, thuộc về câu bao ngoài thì nằm ngoài. She asked, “Are you sure?” (lời nói là câu hỏi). Did she really say “I quit”? (câu bao ngoài là câu hỏi, lời nói thì không).

Chọn cách nào khi học. Học sinh Việt Nam nên chọn một chuẩn, thường là ngoặc kép kiểu Mỹ với dấu phẩy, dấu chấm trong ngoặc, và dùng nhất quán. Cách này được chấp nhận rộng rãi và trùng với cách trình bày của phần lớn sách giáo khoa.

Khi chuyển sang câu gián tiếp: dấu nào bỏ, dấu nào đổi

Câu gián tiếp không chép nguyên văn nên gần như mọi dấu câu riêng của câu trực tiếp đều biến mất. Danh sách để đối chiếu:

  • Bỏ ngoặc kép, cả ngoặc mở lẫn ngoặc đóng.
  • Bỏ dấu phẩy giữa động từ tường thuật và lời nói. He said, “…” thành He said (that)…, không còn dấu phẩy.
  • Chữ đầu nội dung không viết hoa nữa, trừ khi đó là tên riêng hoặc I.
  • Bỏ dấu hỏi của câu hỏi được kể lại; cả câu kết thúc bằng dấu chấm: She asked where I lived.
  • Bỏ dấu chấm than; cảm xúc chuyển vào động từ hoặc trạng từ như exclaimed, shouted, angrily.
  • Bỏ dấu phẩy ngăn tiếng gọi: “Tom, sit down.” thành She told Tom to sit down.
  • Dấu câu bên trong nội dung, như dấu phẩy giữa các mục liệt kê, vẫn giữ: He said he needed eggs, milk and bread.

Ngoại lệ về dấu hỏi: nếu câu bao ngoài là một câu hỏi thật, nó vẫn kết thúc bằng dấu hỏi. Did he tell you when the meeting starts? Ở đây người nói đang hỏi bạn, còn phần when the meeting starts là câu hỏi gián tiếp nằm bên trong, không đảo ngữ. Câu hỏi gián tiếp lịch sự dạng này có bài riêng ở danh mục câu hỏi gián tiếp.

Trích một phần: giữ vài chữ nguyên văn trong câu gián tiếp

Đôi khi bạn muốn kể lại bằng câu gián tiếp nhưng giữ đúng vài chữ đắt giá của người nói. Tiếng Anh cho phép đặt riêng các chữ đó trong ngoặc kép, phần còn lại theo quy tắc gián tiếp. Ví dụ: The coach said the team had played “like strangers” in the first half. Đây là cách báo chí và bài luận hay dùng để vừa gọn vừa trung thành.

Khi làm vậy, phần trích phải khớp ngữ pháp với câu bao ngoài. Nếu chữ gốc chứa đại từ hoặc thì không còn hợp, đừng trích chữ đó, hoặc diễn lại phần ấy bằng lời của mình. Viết She said she was “so proud of my students” là lỗi, vì my trong ngoặc không còn khớp với she. Sửa thành She said she was “so proud” of her students.

Phần trích ngắn không cần dấu phẩy trước ngoặc và không viết hoa chữ đầu, vì nó chỉ là một cụm trong câu chứ không phải một lời thoại trọn vẹn. Đây là chỗ khác với câu trực tiếp đầy đủ ở các mục trên. Trong bài tập đổi câu ở trường, bạn ít khi cần đến kỹ thuật này; nó hữu ích hơn khi viết đoạn văn, bài luận hay báo cáo có dẫn lời.

Lỗi dấu câu hay gặp ở bài làm của người Việt

Lỗi thứ nhất là giữ dấu phẩy sau said trong câu gián tiếp: He said, that he was late. Dấu phẩy này chỉ có trong câu trực tiếp. Lỗi thứ hai là giữ dấu hỏi cuối câu hỏi gián tiếp: She asked me where I lived? Câu này là câu kể nên phải kết thúc bằng dấu chấm.

Lỗi thứ ba là trộn hai kiểu, giữ ngoặc kép nhưng đã đổi đại từ và thì: He said “he was late.” Người đọc không biết đây là lời nguyên văn hay lời kể. Chọn một: hoặc chép nguyên văn với ngoặc kép, hoặc kể lại không ngoặc. Lỗi thứ tư hay gặp khi gõ máy: dùng ký hiệu ngoặc kép kiểu tiếng Việt hoặc kiểu Pháp như « », hoặc để khoảng trắng giữa ngoặc và chữ như “ I'm ready ”. Trong tiếng Anh, ngoặc kép dính liền vào chữ bên trong.

Lỗi thứ năm là đặt dấu chấm cả trong lẫn ngoài ngoặc: She said, “I'm ready.”. Một dấu chấm là đủ, đặt trong ngoặc. Lỗi thứ sáu là viết hoa phần sau khi lời nói bị cắt giữa câu: “I think,” he said, “We should leave.” Chữ we phải viết thường vì vẫn là cùng một câu. Những lỗi này nhỏ nhưng lặp nhiều lần trong một bài viết sẽ làm người chấm đánh giá thấp sự cẩn thận của bạn.

Đi ngược: viết lại câu trực tiếp từ câu gián tiếp

Một cách luyện dấu câu hiệu quả là làm ngược: cho câu gián tiếp, viết lại câu trực tiếp có thể đã được nói. Ví dụ giả định: Linh asked her brother whether he had seen her keys. Các bước:

  1. Xác định người nói và loại câu: Linh hỏi, câu hỏi có/không vì có whether.
  2. Trả đại từ về ngôi của người nói: her keys thành my keys, he (người được hỏi) thành you.
  3. Trả thì về lúc nói: had seen có thể là have seen hoặc saw; chọn have seen vì tự nhiên hơn khi hỏi về đồ vừa mất.
  4. Đặt lại trật tự câu hỏi: trợ động từ lên trước chủ ngữ, Have you seen my keys?
  5. Đặt dấu: chọn vị trí mệnh đề tường thuật, viết hoa chữ đầu lời nói, đặt dấu hỏi trong ngoặc. Linh asked her brother, “Have you seen my keys?” hoặc “Have you seen my keys?” Linh asked her brother.

Bước ba cho thấy chiều ngược không phải lúc nào cũng có một đáp án duy nhất: quá khứ hoàn thành trong câu gián tiếp có thể đến từ hiện tại hoàn thành hoặc quá khứ đơn trong câu gốc. Khi làm dạng bài này, bạn chọn thì hợp ngữ cảnh nhất và chấp nhận rằng có thể có hơn một câu đúng. Phần dấu câu thì chỉ có một cách đúng cho mỗi vị trí, nên đây là bài luyện tốt để kiểm tra bạn đã nắm vị trí dấu phẩy, dấu hỏi và chữ hoa chưa.

Câu hỏi thường gặp

Sau said có bắt buộc dấu phẩy không?

Trong câu trực tiếp có lời nói đứng sau said, dấu phẩy là chuẩn: viết She said, rồi mở ngoặc kép. Trong câu gián tiếp thì không có dấu phẩy sau said. Văn bản trang trọng đôi khi dùng dấu hai chấm trước lời trích dài, nhưng với lời thoại thường ngày dùng dấu phẩy.

Câu hỏi gián tiếp có bao giờ kết thúc bằng dấu hỏi không?

Chỉ khi câu bao ngoài là câu hỏi, ví dụ Do you know where he lives. Khi bạn kể lại câu hỏi của người khác bằng asked, cả câu là câu kể và kết thúc bằng dấu chấm, không đảo ngữ.

Nên dùng ngoặc đơn hay ngoặc kép khi viết tiếng Anh?

Cả hai đều đúng tùy chuẩn. Tiếng Anh Mỹ dùng ngoặc kép làm mặc định, nhiều văn bản Anh dùng ngoặc đơn. Khi học và làm bài ở Việt Nam, dùng ngoặc kép là an toàn. Điều quan trọng là nhất quán trong cả bài, và lời trích lồng bên trong dùng loại ngoặc còn lại.

Dấu chấm đặt trong hay ngoài ngoặc kép?

Với lời thoại, cả tiếng Anh Anh lẫn Mỹ đều đặt dấu chấm và dấu phẩy thuộc lời nói bên trong ngoặc. Khác biệt chỉ rõ ở các trích dẫn ngắn: cách Mỹ vẫn đưa vào trong, cách Anh thường đặt theo logic. Dấu hỏi và chấm than thì cả hai đều đặt theo logic.

Viết said she có sai không?

Không sai, nhưng hiếm và nghe cổ trong tiếng Anh hiện đại. Khi chủ ngữ là danh từ hay tên riêng, đảo said lên trước như said Lan khá phổ biến trong truyện. Khi chủ ngữ là đại từ, cách thường dùng là she said.

Câu trực tiếp nhiều đoạn thì đặt ngoặc thế nào?

Trong văn kể chuyện, khi một người nói nhiều đoạn liền nhau, quy ước phổ biến là mở ngoặc ở đầu mỗi đoạn nhưng chỉ đóng ngoặc ở cuối đoạn cuối cùng. Cách này báo cho người đọc biết lời nói còn tiếp tục. Trong bài tập ở trường bạn hiếm khi gặp tình huống này.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138