GianTiep.comGián Tiếp
Câu hỏi gián tiếp

Câu hỏi có do, does, did trong câu gián tiếp: bỏ trợ động từ, chia động từ chính

Vì sao do, does, did biến mất khi đổi câu hỏi sang gián tiếp, cách chia lại động từ chính, khi do là động từ chính và câu Why don't you.

Grade 9 student in Can Tho studying at a wooden desk at home, notebook with blank pages and a pencil, parent reading nearby, both seen from behind, soft evening light

Khi câu hỏi trực tiếp dùng do, does hoặc did làm trợ động từ, câu gián tiếp bỏ hẳn trợ động từ đó và chuyển phần thì sang động từ chính: does + V thành V ở quá khứ đơn, did + V thành had + quá khứ phân từ (hoặc giữ quá khứ đơn khi thời điểm đã rõ). Ví dụ "Where does he work?" thành She asked where he worked.

Đây là chỗ người học hay sai nhất trong câu hỏi gián tiếp, vì câu có be hay can chỉ cần chuyển chỗ, còn câu có do thì phải xoá một từ rồi sửa một từ khác. Bài này giải thích vì sao do biến mất, bảng chia lại cho từng trường hợp, cách xử lý khi do đồng thời là động từ chính, câu phủ định với don't, doesn't, didn't, và những câu bắt đầu bằng Why don't you thực chất không phải câu hỏi.

Vì sao do, does, did biến mất

Trong tiếng Anh, do, does, did làm trợ động từ chỉ để phục vụ ba việc: tạo câu hỏi, tạo câu phủ định và nhấn mạnh. Câu khẳng định bình thường không cần nó: ta nói He works in a bank, không nói He does work in a bank trừ khi muốn nhấn mạnh. Khi chuyển sang câu hỏi, do được mượn vào để có thứ đảo lên trước chủ ngữ: Does he work in a bank?

Câu hỏi gián tiếp có trật tự của câu khẳng định, không còn đảo ngữ, nên lý do để mượn do cũng mất theo. Bỏ do đi thì thông tin về thì (hiện tại, quá khứ) và về ngôi (does cho ngôi thứ ba số ít) phải được trả lại cho động từ chính. Vì vậy does he work trong lời kể ở hiện tại thành he works, còn trong lời kể ở quá khứ thành he worked.

Hiểu cơ chế này bạn sẽ thấy lỗi She asked where did he work và lỗi She asked where he did work đều sai cùng một lý do: giữ lại một trợ động từ không còn việc gì để làm. Câu thứ hai chỉ đúng khi người nói cố ý nhấn mạnh, chẳng hạn đang tranh cãi, và trường hợp đó hiếm gặp trong lời kể.

Bảng chia lại động từ chính sau khi bỏ do

Bảng tách theo động từ dẫn ở hiện tại và ở quá khứ, vì hai trường hợp cho kết quả khác nhau. Tất cả ví dụ tự soạn.

Câu gốcĐộng từ dẫn ở hiện tạiĐộng từ dẫn ở quá khứ
"Do you speak French?"She wants to know if you speak French.She asked if I spoke French.
"Does your son play the piano?"He wonders whether my son plays the piano.He asked whether my son played the piano.
"What do they sell?"I don't know what they sell.He asked what they sold.
"When does the class finish?"Nam is asking when the class finishes.Nam asked when the class finished.
"Did you lock the gate?"Mum wants to know if you locked the gate.Mum asked if I had locked the gate.
"Why did they cancel the trip?"Everyone wonders why they cancelled the trip.Everyone wondered why they had cancelled the trip.

Cột giữa cho thấy khi động từ dẫn ở hiện tại, does biến mất nhưng đuôi -s chuyển sang động từ chính: plays, finishes. Đây là lỗi hay sót nhất ở cột giữa: học sinh bỏ does rồi quên trả đuôi -s, viết thành whether my son play the piano. Cột phải thì đuôi -s không còn vì quá khứ đơn không chia theo ngôi.

Did trong câu gốc: quá khứ hoàn thành hay quá khứ đơn

Câu hỏi với did hỏi về quá khứ. Khi kể lại bằng động từ dẫn ở quá khứ, sách giáo khoa dạy lùi một bậc thành quá khứ hoàn thành: "Did you see the news?" thành He asked if I had seen the news. Lý do là việc được hỏi xảy ra trước thời điểm câu hỏi được nói ra, và quá khứ hoàn thành diễn tả đúng quan hệ trước – sau đó.

Trong giao tiếp và văn viết thông thường, khi thứ tự sự việc đã rõ, người bản ngữ rất hay giữ quá khứ đơn: He asked if I saw the news. Các sách ngữ pháp chuẩn ghi nhận cả hai cách. Với bài tập viết lại câu, đáp án quá khứ hoàn thành an toàn hơn vì đáp án chuẩn thường lấy cách lùi đầy đủ; nếu đề cho phép nhiều đáp án, quá khứ đơn cũng được chấp nhận.

Khi lùi did thành had + quá khứ phân từ, cẩn thận với động từ bất quy tắc. "Did you take my charger?" thành She asked if I had taken her charger, không phải had took. "What did he write?" thành They asked what he had written. Lỗi dùng nhầm cột quá khứ đơn sau had là lỗi hay gặp, và chỉ sửa được bằng cách thuộc bảng động từ bất quy tắc.

Một trường hợp đặc biệt: câu có did đi với mốc thời gian quá khứ rất cụ thể, như "What did you do in 2019?". Nhiều người kể giữ quá khứ đơn cho tự nhiên: He asked what I did in 2019, vì năm đã chỉ rõ thời điểm. Lùi thành had done vẫn đúng, chỉ là nặng hơn.

Câu hỏi về thói quen còn đúng: lùi thì hay giữ hiện tại

Câu hỏi với do, does thường hỏi về thói quen, sở thích, công việc, nơi ở, tức là những điều có thể vẫn đúng lúc người kể nói lại. "Do you still live in Hải Phòng?" được kể lại vào tuần sau. Cách lùi thì đầy đủ là He asked if I still lived in Hải Phòng. Nếu người được hỏi đến nay vẫn ở Hải Phòng và người kể muốn nhấn điều đó, câu He asked if I still live in Hải Phòng cũng được các sách ngữ pháp chuẩn chấp nhận.

Điểm cần giữ là tính nhất quán: đã chọn giữ hiện tại thì chia đúng hiện tại, kể cả đuôi -s cho ngôi thứ ba. "Does your company open on Sundays?" có thể kể thành The customer asked whether our company opened on Sundays hoặc …whether our company opens on Sundays, nhưng không viết whether our company open, vì bỏ does mà không trả -s là lỗi.

Trong bài tập không có ngữ cảnh, quy ước thường gặp là lùi thì khi động từ dẫn ở quá khứ. Khi tự viết email hay kể chuyện thật, bạn chọn theo sự thật lúc kể: điều còn đúng thì giữ hiện tại cho rõ nghĩa, điều đã thay đổi hoặc không chắc thì lùi thì. Phần lý thuyết đầy đủ về những trường hợp không cần lùi thì nằm ở chuyên mục lùi thì của trang.

Khi do đồng thời là động từ chính

Hai chữ do trong một câu. Câu What do you do? có hai chữ do: chữ đầu là trợ động từ, chữ sau là động từ chính nghĩa là làm (nghề gì). Khi kể lại, chỉ bỏ chữ đầu: She asked what I did, nghĩa là cô ấy hỏi mình làm nghề gì.

Did you do… với hai chữ. "Did you do your homework?" thành The teacher asked if I had done my homework. Did là trợ động từ nên mất, do là động từ chính nên chia thành had done. Không viết if I had did và không viết if I did do.

Does it do… trong câu hỏi về máy móc. "What does this button do?" thành He asked what that button did. Does mất, do chia ở quá khứ thành did. Câu kể vẫn có chữ did nhưng đó là động từ chính, không phải trợ động từ.

Cách kiểm nhanh. Đếm số chữ do trong câu gốc. Nếu có hai, chữ đứng đầu là trợ động từ và bị bỏ, chữ còn lại giữ và chia thì. Nếu chỉ có một và nó đứng trước chủ ngữ, đó là trợ động từ. Nếu chỉ có một và nó đứng sau chủ ngữ như Who did it?, đó là động từ chính, kể lại thành asked who had done it.

Câu phủ định với don't, doesn't, didn't

Phủ định phải giữ lại. Khác với câu khẳng định, câu phủ định cần trợ động từ để mang not. Vì thế khi kể lại câu hỏi phủ định, do vẫn còn nhưng nằm sau chủ ngữ: "Why don't you eat meat?" (câu hỏi thật về thói quen) thành She asked why I didn't eat meat.

Did not lùi thành had not. "Why didn't he come to the meeting?" thành The boss asked why he hadn't come to the meeting. Ở đây did not biến thành had not + quá khứ phân từ, cùng cơ chế với câu khẳng định.

Why don't you thường là lời gợi ý. "Why don't you ask your teacher?" trong đa số ngữ cảnh không hỏi lý do mà gợi ý nên hỏi thầy cô. Kể lại tự nhiên là He suggested that I ask my teacher hoặc He suggested asking my teacher, hoặc He advised me to ask my teacher. Kể thành asked why I didn't ask thì nghe như trách móc.

Why don't we là lời rủ. "Why don't we order pizza?" kể lại là She suggested ordering pizza hoặc She suggested that we order pizza. Không dùng suggested to order; cấu trúc này sai.

Phân biệt bằng ngữ cảnh. Nếu người nói thật sự muốn biết lý do, câu thường đi với ngữ điệu và tình huống khác: người nghe đã từ chối hoặc có thói quen lạ. Khi bài tập không cho ngữ cảnh, đề thường chờ đáp án gợi ý với suggest.

Quy trình kiểm một câu có do trước khi nộp bài

Ba lượt kiểm dưới đây mất khoảng mười giây mỗi câu và bắt được phần lớn lỗi. Làm theo đúng thứ tự, vì lỗi ở lượt trước kéo theo lỗi ở lượt sau.

  1. Lượt một, tìm trợ động từ: trong phần sau động từ dẫn, có còn chữ do, does, did nào đứng trước chủ ngữ không. Nếu có, xoá.
  2. Lượt hai, kiểm động từ chính: động từ chính đã mang thì chưa. Lời kể ở quá khứ thì động từ phải ở quá khứ đơn hoặc had + quá khứ phân từ; lời kể ở hiện tại với chủ ngữ ngôi thứ ba số ít thì phải có -s hoặc -es.
  3. Lượt ba, kiểm phủ định: nếu câu gốc có not, câu kể phải còn not và còn trợ động từ mang nó, đặt sau chủ ngữ: didn't, hadn't, doesn't.
  4. Kiểm dấu câu: cuối câu kể là dấu chấm, trừ khi câu chính là câu hỏi như Do you know….

Ví dụ áp dụng: bản nháp The guide asked us what time did we wake up. Lượt một thấy did trước we, xoá. Lượt hai thấy wake chưa mang thì, sửa thành woke hoặc had woken. Kết quả: The guide asked us what time we had woken up, hoặc what time we woke up nếu kể ngay trong ngày. Lượt ba không có not, bỏ qua.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao câu hỏi gián tiếp không có do, does, did?

Vì do chỉ được mượn vào câu hỏi trực tiếp để có thứ đảo lên trước chủ ngữ. Câu hỏi gián tiếp không đảo ngữ, nên do không còn việc gì để làm và bị bỏ. Phần thì và ngôi mà do mang trước đó được trả cho động từ chính.

Bỏ does rồi có cần thêm -s cho động từ chính không?

Có, nếu động từ dẫn ở hiện tại và chủ ngữ là ngôi thứ ba số ít, ví dụ She wants to know where he lives. Nếu động từ dẫn ở quá khứ thì động từ chính chuyển sang quá khứ, không còn -s, ví dụ She asked where he lived.

Câu What do you do kể lại thế nào?

Bỏ chữ do đầu tiên vì đó là trợ động từ, giữ chữ do thứ hai vì đó là động từ chính và chia theo thì. Kể lại ở quá khứ là She asked what I did, nghĩa là cô ấy hỏi mình làm nghề gì.

Did you trong câu gốc có phải lùi thành had + V3 không?

Đó là cách sách giáo khoa dạy và là đáp án an toàn trong bài tập. Trong giao tiếp khi thời điểm đã rõ, giữ quá khứ đơn cũng được chấp nhận, ví dụ He asked if I saw the news. Nhớ dùng đúng quá khứ phân từ của động từ bất quy tắc.

Why don't you có phải lúc nào cũng đổi bằng suggest không?

Không phải lúc nào cũng vậy. Khi đó là lời gợi ý, kể lại bằng suggest hoặc advise cho đúng ý. Khi người nói thật sự hỏi lý do, ví dụ hỏi vì sao ai đó không ăn thịt, thì kể lại bằng asked why kèm phủ định.

Câu phủ định có giữ do không?

Có. Not cần một trợ động từ đi kèm, nên câu hỏi phủ định khi kể lại vẫn giữ do ở dạng phủ định, đặt sau chủ ngữ và lùi thì, ví dụ She asked why I didn't reply, hoặc why I hadn't replied nếu nói về một việc đã qua.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138