GianTiep.comGián Tiếp
Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi dịch từng chữ từ tiếng Việt khi kể lại lời nói bằng tiếng Anh

Bảo, nói, dặn, nhờ, rủ, hứa, chúc dịch sang tiếng Anh thế nào khi kể lại; lỗi thiếu chủ ngữ, said with, asked that, wished me to — bảng dịch theo chức năng.

Vietnamese mother and teenage son in a small Hưng Yên kitchen, mother pointing toward the door while son ties his shoes, seen from the doorway, steam from a pot, warm evening light

Khi kể lại lời nói bằng tiếng Anh, dịch từng chữ từ tiếng Việt sinh ra ba loại lỗi: thiếu chủ ngữ ở mệnh đề sau (He said will come), chọn động từ tường thuật theo chữ thay vì theo chức năng (một chữ "bảo" cho mọi tình huống), và mang các từ nối tiếng Việt như "là", "xem", "với" sang thành that, see, with. Cách sửa là dịch theo chức năng của câu gốc: lời thông báo, lời yêu cầu, lời hỏi, lời hứa, lời chúc — mỗi loại có khuôn tiếng Anh riêng.

Bài này dành cho người hay soạn câu trong đầu bằng tiếng Việt rồi dịch ra, tức là gần như mọi người học ở giai đoạn đầu và giữa. Bài đưa ra bảng dịch các động từ "bảo, nói, dặn, nhờ, rủ, hứa, chúc, khen, trách", các lỗi điển hình kèm câu sửa, và sáu câu luyện dịch có đáp án. Câu tiếng Anh là ví dụ tự soạn.

Ba khác biệt khiến dịch từng chữ thất bại

Tiếng Việt lược chủ ngữ, tiếng Anh thì không. "Anh ấy nói là sẽ đến" hoàn toàn đủ ý, chủ ngữ của "sẽ đến" được hiểu ngầm là anh ấy. Tiếng Anh bắt mỗi mệnh đề có động từ chia phải có chủ ngữ riêng. Dịch từng chữ thành He said will come là sai; câu đúng là He said he would come. Lỗi này rất dễ mắc vì người viết không "thấy" chỗ trống, câu tiếng Việt trong đầu vẫn trọn vẹn.

Tiếng Việt có ít động từ tường thuật, tiếng Anh có nhiều. Một chữ "bảo" có thể là told (thông báo), told … to (ra lệnh), asked … to (nhờ), advised (khuyên), reminded (nhắc). Người dịch từng chữ thường chọn một từ duy nhất cho "bảo", rồi ghép khuôn câu của tiếng Việt vào, ra những câu như Mom said me go to bed.

Tiếng Việt dùng từ nối mà tiếng Anh không cần. "Là", "rằng", "xem", "với" đứng ở chỗ nối giữa động từ tường thuật và lời được kể. Dịch thẳng thì "hỏi là" thành asked that, "hỏi xem" thành asked to see, "nói với" thành said with. Ba cụm này đều sai hoặc lệch nghĩa.

Ba khác biệt này cũng là lý do người học có thể thuộc lòng quy tắc câu gián tiếp mà vẫn viết sai khi tự soạn câu: quy tắc được học từ câu tiếng Anh đã cho sẵn, còn khi tự viết, nguồn là câu tiếng Việt trong đầu, và thói quen dịch lấn át quy tắc.

Bảng dịch động từ tường thuật theo chức năng

Cột trái là cách nói tiếng Việt quen thuộc, cột giữa là khuôn tiếng Anh tương ứng, cột phải là ví dụ. Một chữ tiếng Việt có thể xuất hiện ở nhiều dòng vì nó có nhiều chức năng.

Tiếng ViệtKhuôn tiếng AnhVí dụ
bảo/nói (cho biết)told + người + (that)She told me (that) the bus was late.
bảo/kêu (làm gì)told + người + to VDad told me to clean my room.
nhờasked + người + to VLan asked me to water her plants.
dặnreminded/told + người + to VGrandma reminded me to wear a coat.
khuyênadvised + người + to VThe doctor advised him to sleep more.
rủsuggested + V-ing / invited + người + to VThey invited me to join their club.
xin phépasked if + chủ ngữ + couldHe asked if he could leave early.
hứapromised + to V / promised (that)She promised to call back.
chúcwished + người + danh từThey wished me a safe trip.
khenpraised + người + for / complimented + người + onHe complimented her on her English.
trách, đổ lỗiblamed + người + for + V-ingShe blamed me for losing the keys.
cảm ơn vìthanked + người + for + V-ingHe thanked us for waiting.

Bảng này không bao quát hết, nhưng phủ được phần lớn câu kể lại trong đời sống hằng ngày. Khi gặp một động từ tiếng Việt mới, đừng hỏi "từ này tiếng Anh là gì" mà hỏi "câu gốc đang làm gì": báo tin, đòi hỏi, nhờ vả, hứa hẹn hay chúc mừng.

Các lỗi dịch điển hình và câu sửa

"Nói với" thành said with. Câu sai: She said with me that she was tired. Câu đúng: She told me she was tired, hoặc She said to me that she was tired. With dùng cho talk with, speak with (nói chuyện cùng), không dùng cho say.

"Hỏi là" thành asked that. "Bạn ấy hỏi là mình có đi không." Câu sai: She asked that I was going. Câu đúng: She asked if I was going. "Là" ở đây chỉ là từ nối khẩu ngữ, không có nghĩa riêng; câu hỏi Có/Không cần if hoặc whether.

"Hỏi xem" thành asked to see. "Thầy hỏi xem ai đã làm bài." Câu sai: The teacher asked to see who had done the homework. Câu này có nghĩa là thầy xin được xem. Câu đúng: The teacher asked who had done the homework. "Xem" trong "hỏi xem" không phải động từ nhìn.

"Chúc" thành wished me to + V. "Cô ấy chúc mình đi đường bình an." Câu không tự nhiên: She wished me to have a safe trip. Câu đúng: She wished me a safe trip. Wish + người + danh từ là khuôn của lời chúc. Wish sb to do có tồn tại nhưng mang nghĩa trang trọng là "muốn ai làm gì", không phải chúc. Tương tự: wished me luck, wished me a happy birthday.

"Hứa sẽ" thành promised will. "Anh ấy hứa sẽ trả lại sách." Câu sai: He promised will return the book. Câu đúng: He promised to return the book, hoặc He promised that he would return the book. "Sẽ" không dịch thành một từ riêng mà nằm trong khuôn to V hoặc would.

"Mẹ bảo con" thành Mom said me. "Mẹ bảo con đi ngủ sớm." Câu sai: Mom said me go to bed early. Câu đúng: Mom told me to go to bed early. "Con" trong lời kể của chính người con là I hoặc me; tiếng Anh không có hệ xưng hô theo vai vế, mọi "con, em, cháu, mình" của người kể đều quy về I, me.

Thì: "đã", "đang", "sẽ" không phải là công tắc

Người học hay coi "đã, đang, sẽ" như công tắc chọn thì: thấy "đã" thì dùng had, thấy "đang" thì giữ is -ing, thấy "sẽ" thì giữ will. Cách này cho kết quả sai trong câu gián tiếp, vì thì tiếng Anh còn phụ thuộc vào thời điểm kể.

Ví dụ: "Hôm qua Hằng nói là Hằng đang ốm." Chữ "đang" mô tả lúc Hằng nói, tức hôm qua. Dịch thẳng Hằng said she is sick chỉ đúng nếu bạn muốn nhấn Hằng vẫn ốm đến hôm nay; nếu không, câu chuẩn là Hằng said she was sick. "Đang" không bảo bạn chọn thì hiện tại; nó chỉ cho biết tình trạng diễn ra ngay lúc người kia nói.

Ngược lại, "Hằng nói là Hằng đã ăn rồi." Người học viết Hằng said she had eaten — đúng, vì "đã ăn" là trước lúc nói. Nhưng cũng người học đó sẽ viết Hằng said she had been hungry cho câu "Hằng nói là Hằng đói", vì tưởng mọi thứ trong câu kể lại phải có "đã". Câu đúng: Hằng said she was hungry.

Cách làm đúng: tạm quên "đã, đang, sẽ" trong câu tiếng Việt. Hãy dựng lại câu trực tiếp tiếng Anh mà người kia đã nói ("I am sick," "I have eaten," "I will come"), rồi mới áp quy tắc lùi thì một bậc. Bước dựng câu trực tiếp trung gian tốn thêm vài giây nhưng loại được gần hết lỗi thì do dịch.

Quy trình bốn bước để không dịch từng chữ

Áp dụng khi bạn có một câu tiếng Việt trong đầu và cần kể lại bằng tiếng Anh, trong bài viết, email hay khi nói.

  1. Dựng lại câu trực tiếp tiếng Anh. Người kia đã nói đúng câu gì, bằng tiếng Anh? "Mẹ bảo con đi ngủ sớm" là mẹ đã nói "Go to bed early." Bước này tách bạn khỏi cấu trúc câu tiếng Việt.
  2. Xác định chức năng câu gốc. Câu kể, câu hỏi Có/Không, câu hỏi có từ để hỏi, mệnh lệnh, lời nhờ, lời hứa, lời chúc. Chức năng quyết định khuôn: told that, asked if, asked where, told to, asked to, promised to, wished.
  3. Chọn động từ tường thuật và ghép khuôn. Dùng bảng dịch theo chức năng ở trên. Kiểm tân ngữ người (told cần, said không), giới từ (for, of, on), dạng động từ sau (to V hay V-ing).
  4. Điền chủ ngữ, lùi thì, đổi đại từ và trạng từ. Mỗi mệnh đề có động từ chia phải có chủ ngữ; lùi thì theo thời điểm kể; đổi đại từ theo vị trí của người kể.

Ví dụ trọn vẹn: "Hôm qua cô giáo dặn cả lớp mai mang máy tính." Bước một: cô giáo nói "Bring your calculators tomorrow." Bước hai: mệnh lệnh nhẹ, nhắc nhở. Bước ba: reminded + người + to V. Bước bốn: kể lại hôm nay, tức "mai" của hôm qua chính là hôm nay. Câu cuối: The teacher reminded us to bring our calculators today. Nếu kể lại vào một ngày xa hơn, dùng the next day.

Sáu câu luyện dịch có đáp án

Dịch sang tiếng Anh dạng câu gián tiếp. Giả định kể lại vào ngày khác, trừ khi câu nói rõ.

  1. Chị Mai nói với mình là chị ấy sẽ chuyển về Quảng Ninh.
  2. Bạn cùng phòng hỏi mình có muốn ăn phở không.
  3. Bố dặn em đừng về nhà muộn.
  4. Ông bà chúc cả nhà năm mới vui vẻ.
  5. Thằng bé xin phép cô giáo cho ra ngoài.
  6. Anh ấy hứa là sẽ không kể với ai.

Đáp án: 1. Mai told me (that) she would move to Quảng Ninh (hoặc she was moving, nếu câu gốc là "I am moving…"; said to me cũng đúng). 2. My roommate asked (me) if I wanted to eat phở (whether cũng đúng; nếu bạn cùng phòng vừa hỏi xong và bạn kể lại ngay, if I want cũng được chấp nhận). 3. Dad told me not to come home late (reminded me not to cũng hợp; người kể là "em" nên dùng me). 4. Our grandparents wished the whole family a happy New Year. 5. The boy asked the teacher if he could go out (hoặc asked the teacher for permission to go out). 6. He promised not to tell anyone (hoặc promised (that) he wouldn't tell anyone).

Câu 5 là chỗ dịch từng chữ dễ sai nhất: "xin phép cho ra ngoài" rất dễ thành asked the teacher to let go out hoặc asked permission the teacher to go out. Cả hai sai khuôn; dùng asked if + could là cách gọn và tự nhiên nhất.

Câu hỏi thường gặp

Có nên tập nghĩ bằng tiếng Anh thay vì dịch không?

Về lâu dài, nghĩ trực tiếp bằng tiếng Anh giúp câu tự nhiên hơn, nhưng ở giai đoạn đầu, gần như ai cũng soạn câu qua tiếng Việt. Thay vì ép bỏ dịch, hãy dịch theo chức năng và qua câu trực tiếp trung gian. Dần dần các khuôn told to, asked if sẽ bật ra mà không cần qua tiếng Việt.

Chữ "bảo" nên dịch là said hay told?

Tuỳ chức năng. Bảo để cho biết thông tin thì told + người + that, hoặc said that nếu không nêu người nghe. Bảo để ai làm gì thì told + người + to V, hoặc asked nếu là lời nhờ. Không bao giờ dịch "bảo mình" thành said me.

Rủ ai làm gì nên dùng suggest hay invite?

Rủ một nhóm cùng làm, người nói cũng tham gia, như "Đi ăn đi", thì dùng suggested + V-ing hoặc suggested that we + V. Rủ ai tham gia việc của mình, như mời dự tiệc, vào câu lạc bộ, thì dùng invited + người + to V. Suggest không đi với tân ngữ người và to V.

Kể lại lời chào, lời cảm ơn thì dịch thế nào?

Lời chào kể lại bằng said hello to, greeted, said goodbye to. Lời cảm ơn bằng thanked + người + for. Ví dụ "Cô ấy cảm ơn mình đã giúp" thành She thanked me for helping her. Không dịch thành She said thank you me.

Có cần dịch các từ "à, nhé, nhỉ" trong câu gốc không?

Không có từ tương đương trực tiếp. Sắc thái của các tiểu từ này nếu cần giữ thì đưa vào động từ tường thuật hoặc trạng từ: nhé thường là lời nhắc, có thể dùng reminded; nhỉ mang ý hỏi lại cho chắc, có thể dùng wanted to make sure. Phần lớn trường hợp, bỏ đi là đủ.

Tên món ăn, địa danh tiếng Việt trong câu gián tiếp có cần dịch không?

Tên riêng và tên món ăn quen thuộc như phở, bánh mì, Quảng Ninh thường giữ nguyên, có thể giữ dấu nếu văn bản cho phép. Khi người đọc không biết món ăn đó, thêm một cụm giải thích ngắn như phở, a noodle soup, ở lần đầu nhắc tới.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138