GianTiep.comGián Tiếp
Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi lẫn if và whether trong câu hỏi gián tiếp: chỗ nào chỉ whether mới đúng

Khi nào if và whether đều được, năm chỗ chỉ whether mới đúng, lỗi if or not, that if, if trước câu hỏi Wh-, lẫn if điều kiện với if hỏi — kèm tám câu luyện.

Overhead view of a Vietnamese student desk in Thái Nguyên, two cards placed side by side, highlighter, glass of green tea, a hand resting near the cards, soft diffused light

Trong câu hỏi gián tiếp dạng Có/Không, if và whether thường thay được cho nhau sau ask, wonder, not know, not sure. Nhưng có năm chỗ chỉ whether mới đúng: sau giới từ, trước to V, ngay trước or not, ở đầu câu làm chủ ngữ, và sau be làm bổ ngữ. Dùng if ở các chỗ này là lỗi hoặc ít nhất là không chuẩn trong văn viết.

Ngoài chuyện chọn từ, người học còn hay mắc vài lỗi lân cận: thêm that trước if, dùng if cho câu hỏi có từ để hỏi, nhầm if của câu hỏi với if điều kiện nên bỏ will đi. Bài này gom tất cả lại, mỗi lỗi có câu sai, câu đúng, lý do, và tám câu luyện ở cuối. Các câu tiếng Anh là ví dụ tự soạn.

Chỗ if và whether đều đúng

Phần lớn câu hỏi gián tiếp thường ngày rơi vào nhóm này: sau các động từ và cụm như ask, wonder, want to know, not know, not sure, find out, check, see. Câu gốc: "Are you free on Saturday?" Kể lại: She asked if I was free on Saturday hoặc She asked whether I was free on Saturday. Cả hai đều đúng.

Sự khác nhau ở đây là sắc thái. If thân mật, tự nhiên hơn trong lời nói. Whether trang trọng hơn một chút và nhấn vào việc có hai khả năng, nên hay gặp trong văn viết, báo cáo, email công việc. Nếu bạn không chắc, whether gần như luôn đúng ở mọi vị trí của câu hỏi gián tiếp Có/Không; if thì không.

Với câu hỏi lựa chọn, câu gốc: "Do you want tea or coffee?" Kể lại: He asked whether I wanted tea or coffee. Dùng if I wanted tea or coffee cũng gặp nhiều trong lời nói và được chấp nhận. Whether rõ hơn khi câu có hai lựa chọn nối bằng or.

Trong các câu hỏi lịch sự hiện tại cũng vậy: Do you know if the pharmacy is open? và Do you know whether the pharmacy is open? đều chuẩn. Cái bạn cần cẩn thận ở những câu này là trật tự từ, không phải chọn if hay whether.

Năm chỗ chỉ whether mới đúng

Sau giới từ. Câu sai: We talked about if we should move to Cần Thơ. Câu đúng: We talked about whether we should move to Cần Thơ. Giới từ about, on, of, over chỉ đi với whether. Tương tự: It depends on whether the bank approves the loan.

Trước to V. Câu sai: She couldn't decide if to accept the offer. Câu đúng: She couldn't decide whether to accept the offer. Khuôn whether + to V rút gọn cho whether she should; if không có khuôn này.

Ngay trước or not. Câu sai: He asked if or not I was coming. Câu đúng: He asked whether or not I was coming, hoặc He asked if I was coming or not, hoặc He asked whether I was coming or not. If chỉ đi với or not khi or not đứng ở cuối mệnh đề.

Đầu câu, làm chủ ngữ. Câu sai: If the plan works is still unclear. Câu đúng: Whether the plan works is still unclear. Khi mệnh đề hỏi đứng đầu câu làm chủ ngữ, chỉ whether được dùng. Câu này cũng có thể viết lại tự nhiên hơn: It is still unclear whether the plan works, lúc đó if đôi khi gặp trong lời nói nhưng whether vẫn chuẩn hơn.

Sau be, làm bổ ngữ. Câu kém chuẩn: The question is if we have enough time. Câu chuẩn: The question is whether we have enough time. If ở vị trí này có gặp trong lời nói thân mật, nhưng trong bài viết bạn nên dùng whether.

Lỗi thêm that và lỗi dùng if cho câu hỏi Wh-

Thêm that trước if hoặc whether. Câu sai: She asked me that if I had finished. Câu sai: He wondered that whether the shop was open. Câu đúng: She asked me if I had finished. He wondered whether the shop was open. That dẫn lời khẳng định, if và whether dẫn câu hỏi; một mệnh đề không thể có hai từ dẫn cùng lúc. Lỗi này hay gặp ở người vừa học xong câu kể (said that) rồi chuyển sang câu hỏi, mang theo that theo quán tính.

Dùng if cho câu hỏi có từ để hỏi. Câu gốc: "Where do you work?" Câu sai: She asked if where I worked. Câu đúng: She asked where I worked. If và whether chỉ dành cho câu hỏi Có/Không. Câu hỏi có what, where, when, why, how, who, which đã có từ dẫn của riêng nó.

Quên if cho câu hỏi Có/Không. Lỗi ngược lại: He asked me did I like the film hoặc He asked me I liked the film. Câu đúng: He asked me if I liked the film. Không có từ để hỏi thì phải thêm if hoặc whether, nếu không câu kể lại sẽ mất tín hiệu đây là câu hỏi.

Ba lỗi này gợi ý một câu hỏi soát nhanh: câu gốc có từ để hỏi không? Có thì dùng chính từ đó, không thêm gì. Không có thì thêm if hoặc whether, cũng không thêm gì khác. Không bao giờ có that đứng cạnh hai từ này trong câu hỏi gián tiếp.

Nhầm if hỏi với if điều kiện: bỏ will là sai

If trong câu hỏi gián tiếp và if trong câu điều kiện viết giống hệt nhau nhưng là hai từ khác chức năng, và chúng có quy tắc thì khác nhau. Trong câu điều kiện, mệnh đề if không dùng will để chỉ tương lai: If it rains tomorrow, we will stay home. Trong câu hỏi gián tiếp, if mở đầu một câu hỏi, nên will vẫn giữ nguyên: I don't know if it will rain tomorrow.

Người học đã thuộc quy tắc "sau if không dùng will" nên hay sửa câu đúng thành câu sai: I don't know if it rains tomorrow — câu này không sai hẳn về ngữ pháp nhưng nghe lạ và không đúng ý hỏi về tương lai. Khi kể lại: She asked if I would come to the party, would là cần thiết, không bỏ.

Sự mơ hồ giữa hai loại if còn gây hiểu nhầm về nghĩa. Let me know if you need the car có thể hiểu là "nếu bạn cần xe thì báo" (chỉ báo khi cần) hoặc "báo cho biết có cần xe hay không" (báo trong cả hai trường hợp). Let me know whether you need the car chỉ có nghĩa thứ hai. Trong email công việc, khi bạn cần câu trả lời dù có hay không, dùng whether để tránh người nhận im lặng vì tưởng không cần trả lời.

Cách phân biệt nhanh: thử thay if bằng whether. Nếu câu vẫn giữ nghĩa, đó là if hỏi, giữ will được. Nếu thay xong câu thành vô nghĩa, như Whether it rains, we will stay home, đó là if điều kiện.

Từ "xem … có … không" của tiếng Việt và cách dịch cho đúng

Câu hỏi gián tiếp Có/Không trong tiếng Việt thường có dạng "hỏi (xem) … có … không", "không biết … có … hay không", "để coi … có … chưa". Từ "có … không" bao lấy động từ, còn "xem" hoặc "là" đứng ở chỗ nối. Khi dịch từng chữ, người học hay biến "là" thành that, "xem" thành see, và chuyển "có … không" thành do … or not. Kết quả là những câu như She asked that do I want to come or not.

Cách dịch đúng là nhận ra cả cụm "xem … có … không" chỉ tương ứng với một từ: if hoặc whether. "Chị ấy hỏi xem mình có muốn đi không" thành She asked if I wanted to come. "Mình không biết cửa hàng còn mở hay không" thành I don't know whether the shop is still open (or not). "Kiểm tra xem bạn ấy đã gửi chưa" thành Check whether she has sent it. Chữ "chưa" ở đây vẫn là câu hỏi Có/Không, chỉ khác sắc thái thời gian, nên dùng if hoặc whether với thì hoàn thành.

Riêng với "hay không", or not là tuỳ chọn. Tiếng Việt hay giữ "hay không" để câu tròn nhịp, nhưng tiếng Anh thường bỏ đi nếu không cần nhấn. Viết I don't know whether she is coming đã đủ nghĩa; thêm or not chỉ khi bạn muốn nhấn rằng cả hai khả năng đều quan trọng như nhau, ví dụ We will start on time whether or not the manager is here.

Động từ và tính từ đứng trước: khi nào nên ưu tiên whether

Ngoài năm vị trí bắt buộc, có những động từ mà về mặt ngữ pháp if vẫn đứng được nhưng trong văn viết người ta chuộng whether hơn. Biết danh sách này giúp bài viết của bạn tự nhiên hơn, nhất là trong email và báo cáo.

  • Discuss, consider, decide, determine: các động từ nói về cân nhắc hai khả năng. The committee discussed whether the event should be postponed chuẩn hơn hẳn discussed if. Decide whether thì gần như cố định.
  • Doubt: I doubt whether she will agree và I doubt if she will agree đều gặp; I doubt that she will agree cũng đúng nhưng nghiêng về ý "e là không". Đây là chỗ cả ba cách đều được chấp nhận, khác nhau chủ yếu ở độ chắc.
  • Ask, wonder, not know, not sure, see, check, find out: if và whether ngang nhau; if phổ biến hơn trong lời nói.
  • Tính từ uncertain, unclear, doubtful: trong khuôn It is unclear whether…, whether là lựa chọn chuẩn; if có gặp trong lời nói nhưng ít khi xuất hiện trong văn bản trang trọng.
  • Danh từ question, issue, decision: đi với of whether hoặc be whether, tức là rơi vào hai vị trí bắt buộc: the question of whether to expand, the issue is whether we can afford it.

Nói ngắn gọn: càng gần văn viết, càng nhiều cân nhắc, càng nên dùng whether. Càng gần lời nói hằng ngày, if càng tự nhiên. Không có vị trí nào trong câu hỏi gián tiếp mà whether bị coi là sai.

Tám câu luyện có đáp án

Điền if hoặc whether. Câu nào cả hai đều đúng thì ghi cả hai.

  1. She asked me ___ I had seen her keys.
  2. We talked about ___ we should move to Cần Thơ.
  3. I can't decide ___ to accept the job.
  4. ___ the plan works is still unclear.
  5. He asked ___ or not the price included tax.
  6. Do you know ___ the library is open on Sundays?
  7. The real question is ___ we have enough time.
  8. I wonder ___ it will rain tomorrow.

Đáp án: 1. if hoặc whether (sau ask, cả hai đúng). 2. whether (sau giới từ about). 3. whether (trước to V). 4. Whether (đầu câu làm chủ ngữ). 5. whether (ngay trước or not). 6. if hoặc whether (câu hỏi lịch sự, cả hai đúng). 7. whether (sau be làm bổ ngữ; if có gặp trong lời nói thân mật nhưng không chuẩn trong bài viết). 8. if hoặc whether (sau wonder; will giữ nguyên vì đây là if hỏi, không phải if điều kiện).

Nếu bạn sai câu 8 vì muốn bỏ will, hãy đọc lại phần về if điều kiện. Nếu sai câu 2 hoặc 4, hãy nhớ quy tắc gọn: if chỉ đứng sau động từ hoặc tính từ (ask if, not sure if), còn mọi vị trí khác dành cho whether.

Câu hỏi thường gặp

Có nên luôn dùng whether cho an toàn không?

Trong văn viết, dùng whether cho câu hỏi gián tiếp Có/Không gần như không bao giờ sai, nên đây là lựa chọn an toàn. Trong lời nói và tin nhắn thân mật, if tự nhiên hơn và không ai coi là lỗi. Bạn chỉ cần tránh if ở năm vị trí chỉ dành cho whether.

Whether or not và whether ... or not khác nhau thế nào?

Về nghĩa không khác. Whether or not đặt or not ngay sau whether, whether ... or not đặt or not ở cuối mệnh đề. Khi mệnh đề dài, đưa or not lên sớm giúp câu dễ đọc hơn. Với if, chỉ dùng được kiểu or not ở cuối.

Câu It depends if có sai không?

It depends if có gặp trong lời nói, nhưng dạng chuẩn là It depends on whether, vì depends cần giới từ on và sau giới từ chỉ dùng whether. Trong bài viết, nên viết It depends on whether the weather is good.

Câu hỏi gián tiếp với if có lùi thì không?

Có, theo đúng quy tắc lùi thì như câu kể: nếu động từ tường thuật ở quá khứ và nội dung đã qua, lùi một bậc. Ví dụ Are you ready? thành She asked if I was ready. Nếu là câu hỏi lịch sự ở hiện tại như Do you know if, giữ nguyên thì.

Whether có dùng trong câu không phải câu hỏi gián tiếp không?

Có. Whether còn mở đầu mệnh đề nhượng bộ, nghĩa là dù thế này hay thế kia: Whether you agree or not, the meeting will go ahead. Ở chức năng này cũng không thay bằng if được. Đây không phải câu gián tiếp nhưng dùng chung từ whether.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138