GianTiep.comGián Tiếp
Dùng câu gián tiếp khi viết và nói

Kể lại cuộc trò chuyện bằng tiếng Anh: dùng câu gián tiếp khi nói sao cho tự nhiên

Cách kể lại một cuộc trò chuyện bằng tiếng Anh: chọn ý, khung kể ba nhịp, khi nào lùi thì, động từ thay cho said và một đoạn kể mẫu có phân tích.

Two Vietnamese university friends sitting on low plastic stools at a sidewalk coffee stall in Huế, one gesturing while retelling a story, both seen from behind, warm afternoon light

Kể lại cuộc trò chuyện bằng tiếng Anh là lúc câu gián tiếp rời khỏi trang bài tập và đi vào miệng bạn. Trên giấy, bạn có thời gian nhìn câu trực tiếp, gạch chân động từ, lùi thì từng bước. Khi nói, bạn phải vừa nhớ ai nói gì, vừa chọn thì, vừa đổi đại từ, trong khi người nghe đang chờ. Vì vậy nhiều người học thuộc quy tắc rất kỹ mà vẫn ngập ngừng khi bạn bè hỏi: “So what did your boss say?”

Phần dưới đi theo đúng trình tự một lần kể thật: chọn ý trước, dựng khung kể, quyết định lùi thì hay không, thay động từ cho đỡ lặp, xử lý câu hỏi và lời nhờ, rồi ghép lại thành một đoạn kể hoàn chỉnh. Các tình huống là ví dụ giả định, câu tiếng Anh đặt cạnh lời giải thích để bạn tự kiểm.

Kể lại không phải đọc lại: chọn ý trước, đổi câu sau

Sai lầm đầu tiên khi kể lại là cố chuyển từng câu trực tiếp sang gián tiếp theo đúng thứ tự đã nghe. Cách đó làm lời kể dài, nặng và đầy chữ said. Người bản ngữ khi kể lại hiếm khi giữ đủ từng câu. Họ gom nhiều câu thành một ý, bỏ phần chào hỏi, bỏ những câu không đổi được gì, và chỉ giữ chỗ làm câu chuyện đi tiếp.

Giả sử chị đồng nghiệp tên Hoa nói với bạn bốn câu: “Hi! How are you? I'm leaving the company next month. I've found a job in Đà Nẵng.” Kể lại cho người khác, bạn không cần nói “She said hi and asked how I was”. Chỉ một câu là đủ: Hoa told me she was leaving the company next month because she'd found a job in Đà Nẵng. Hai câu thông tin được nối bằng because, phần chào hỏi biến mất, và người nghe nhận đúng điều quan trọng.

Vì vậy trước khi mở miệng, hãy tự hỏi một câu: người nghe cần biết gì? Thường chỉ có ba thứ: chuyện gì đã xảy ra, ai muốn gì, và kết quả ra sao. Những câu cảm thán, lời chào, câu đùa chỉ giữ lại khi chúng chính là điểm thú vị của câu chuyện. Chọn ý xong thì việc đổi thì, đổi đại từ nhẹ đi rất nhiều, vì bạn chỉ phải đổi ba bốn câu chứ không phải mười câu.

Thói quen này cũng giúp tránh một lỗi phổ biến của người học: dịch lời kể từ tiếng Việt sang từng chữ. Trong tiếng Việt, người ta hay kể “Nó bảo là nó nghỉ, nó bảo là tháng sau, nó bảo là vào Đà Nẵng”. Sang tiếng Anh, lặp “she said” ba lần nghe rất vụng. Gom ý là cách sửa gọn nhất.

Khung kể ba nhịp: bối cảnh, lời qua lại, kết quả

Một lời kể ngắn mà rõ thường có ba nhịp. Bạn có thể dùng khung này cho gần như mọi cuộc trò chuyện cần kể lại, từ chuyện ở lớp tới chuyện ở chỗ làm:

  1. Bối cảnh, một câu. Ai, ở đâu, khi nào. Ví dụ: I ran into my old English teacher at the bookshop yesterday. Câu này kể chuyện đã xảy ra nên dùng quá khứ đơn bình thường, chưa có gì gián tiếp.
  2. Lời qua lại, hai đến bốn câu gián tiếp. Ví dụ: She asked me what I was doing now, and I told her I'd started working at a logistics company. She said she was glad I was still using my English. Chú ý thì đã lùi: are you doing thành was doing, have started thành had started (rút gọn I'd started), am glad thành was glad.
  3. Kết quả hoặc cảm nhận, một câu. Ví dụ: In the end, she invited me to talk to her class next term. Câu kết dùng invited sb to do, một cách tường thuật lời mời rất gọn thay vì kể lại nguyên câu “Would you like to talk to my class?”.
  4. Nếu người nghe hỏi thêm, mới mở rộng. Đừng nhồi hết chi tiết ngay lần đầu. Lời kể có khoảng trống để người nghe hỏi tiếp thì cuộc trò chuyện mới có qua có lại.

Khung ba nhịp có lợi thế là nó tách việc kể chuyện (quá khứ đơn) khỏi việc tường thuật lời nói (câu gián tiếp). Khi đã quen, bạn sẽ thấy phần lớn công sức nằm ở nhịp giữa, và nhịp giữa chỉ có vài câu, đủ ít để kịp nghĩ trong lúc nói.

Lùi thì khi nói: lúc nào cần, lúc nào bỏ qua được

Quy tắc trong sách là: động từ tường thuật ở quá khứ (said, told) thì lùi thì trong mệnh đề sau. Khi nói chuyện thật, có một vùng mà cả hai cách đều được chấp nhận: điều được kể vẫn còn đúng ở thời điểm bạn kể. Bảng dưới đặt các trường hợp cạnh nhau:

Lời gốcKể lại có lùi thìKể lại không lùi thìNhận xét
“I'm moving to Cần Thơ next month.” (nói hôm qua)She said she was moving to Cần Thơ next month.She said she's moving to Cần Thơ next month.Cả hai đều đúng vì kế hoạch vẫn còn. Không lùi thì cho thấy người kể coi đó là chuyện hiện còn hiệu lực.
“The shop closes at nine.”He said the shop closed at nine.He said the shop closes at nine.Cả hai đều đúng khi giờ đóng cửa vẫn vậy. Không lùi thì nghe tự nhiên hơn trong hội thoại.
“I'm tired.” (nói tuần trước)She said she was tired.Không dùngTrạng thái đã qua, không còn đúng lúc kể, nên phải lùi.
“I'll call you tonight.” (nói sáng nay, tối nay chưa tới)He said he would call me tonight.He said he'll call me tonight.Cả hai đều đúng; vẫn giữ tonight vì kể trong cùng ngày.
“I'll call you tonight.” (nói từ ba hôm trước)He said he would call me that night.Không dùngLời hứa đã thuộc về quá khứ, phải lùi thì và đổi tonight thành that night.

Một mẹo an toàn khi chưa chắc: lùi thì luôn đúng về ngữ pháp, kể cả khi sự việc vẫn còn đúng. Không lùi thì chỉ đúng khi điều được kể còn hiệu lực. Trong bài kiểm tra trên lớp, nhiều giáo viên yêu cầu lùi thì; khi nói chuyện thật, bạn sẽ nghe cả hai, và cách không lùi thì thường gặp hơn với thông tin vừa mới nghe.

Thay said bằng động từ khác để lời kể có sắc thái

told + người nghe. Dùng khi muốn nói rõ ai được nghe: She told me she was busy. Không nói She said me. Nếu muốn giữ said và nêu người nghe thì phải có to: She said to me that she was busy, đúng nhưng nghe trang trọng và ít gặp trong hội thoại hơn told me.

asked. Dùng cho câu hỏi và lời nhờ: He asked me where I lived, He asked me to help him. Đây là động từ bạn sẽ cần nhiều nhất sau said và told.

explained. Dùng khi người nói đưa lý do: She explained that the bus had broken down. Nếu nêu người nghe thì dùng explained to me: She explained to me that…, không nói explained me.

mentioned. Dùng cho thông tin nói lướt qua: He mentioned that he'd been to Phú Quốc. Sắc thái nhẹ hơn said, hợp với chi tiết phụ.

complained. Dùng khi người nói than phiền: She complained that the room was too cold, hoặc complained about + danh từ: She complained about the noise.

promised. Có hai cấu trúc đều đúng: He promised to send the photos và He promised that he would send the photos. Cách thứ nhất gọn hơn khi người hứa cũng là người làm.

wanted to know, was wondering. Cách mềm để kể lại câu hỏi: She wanted to know if I was free on Saturday. Dùng xen kẽ với asked để không lặp.

Kể lại câu hỏi và lời nhờ ngay trong lúc nói

Câu hỏi là chỗ người học hay vấp nhất khi nói, vì miệng đã quen trật tự đảo ngữ của câu hỏi trực tiếp. Mấy điểm cần giữ trong đầu:

  • Câu hỏi có từ để hỏi giữ nguyên từ để hỏi, nhưng chủ ngữ đứng trước động từ: “Where do you work?” thành She asked me where I worked, không phải where did I work.
  • Câu hỏi Có/Không dùng if hoặc whether: “Are you coming?” thành He asked if I was coming. Trong lời nói hằng ngày, if phổ biến hơn whether; cả hai đều đúng ở đây.
  • Lời nhờ dùng asked sb to do: “Can you lend me your charger?” thành He asked me to lend him my charger. Cách này gọn hơn nhiều so với kể lại nguyên câu hỏi.
  • Lời mời dùng invited sb to do: “Do you want to come to my birthday party?” thành She invited me to her birthday party hoặc She invited me to come to her birthday party.
  • Lời gợi ý cùng làm dùng suggested + V-ing hoặc suggested that: “Let's get some food.” thành He suggested getting some food hoặc He suggested that we get some food. Không nói suggested to get.
  • Đại từ đổi theo góc nhìn của người đang kể: lời gốc có you là bạn, khi kể lại thành me; lời gốc có I là người kia, khi kể thành he hoặc she.

Nếu trong lúc nói bạn lỡ đảo ngữ, cứ tự sửa nhanh rồi nói tiếp. Người nghe quan tâm nội dung hơn là một lần vấp. Điều quan trọng là luyện đủ nhiều để trật tự đúng thành phản xạ.

Một đoạn kể mẫu và cách nó được dựng

Ví dụ giả định: bạn tên Minh, làm ở một công ty du lịch tại Khánh Hòa. Sáng nay trưởng phòng nói với bạn: “Minh, the Korean group has changed their flight. They're arriving on Thursday, not Friday. Can you rebook the hotel? And don't forget to tell the driver.” Chiều nay, đồng nghiệp hỏi bạn có gì mới. Một lời kể tự nhiên có thể là:

Our manager told me this morning that the Korean group had changed their flight. They're arriving on Thursday now, not Friday. She asked me to rebook the hotel and reminded me to tell the driver.

Hãy xem từng câu. Câu thứ nhất lùi has changed thành had changed vì việc đổi chuyến bay đã xảy ra trước lúc trưởng phòng nói. Câu thứ hai bỏ hẳn khung gián tiếp và nói thẳng bằng hiện tại tiếp diễn, vì lịch mới vẫn còn hiệu lực và đây là điều đồng nghiệp cần biết nhất. Câu thứ ba gom một lời nhờ (Can you rebook…?) và một lời dặn (Don't forget to…) bằng asked me to và reminded me to, thay vì kể lại hai câu dài.

Nếu bạn muốn giữ khung gián tiếp ở câu thứ hai thì cũng đúng: She said they were arriving on Thursday, hoặc không lùi thì She said they're arriving on Thursday vì lịch vẫn còn. Ba cách khác nhau ở độ nhấn, không phải đúng sai. Khi luyện, bạn thử nói cả ba để thấy câu nào ra miệng nhanh nhất.

Luyện kể lại mỗi ngày mà không cần lớp học

Kỹ năng này lên nhanh nhất khi luyện đều với chất liệu thật của chính bạn. Một vài cách đã được nhiều người tự học áp dụng:

  • Cuối ngày, chọn một cuộc trò chuyện bằng tiếng Việt đã có trong ngày và kể lại bằng tiếng Anh trong một phút, nói thành tiếng. Không cần đủ chi tiết, chỉ cần đủ ba nhịp.
  • Ghi âm lại phần kể, nghe lại và đánh dấu chỗ quên lùi thì, chỗ dùng said quá nhiều, chỗ đảo ngữ trong câu hỏi. Mỗi lần chỉ sửa một loại lỗi.
  • Xem một cảnh phim hoặc một đoạn hội thoại ngắn có phụ đề tiếng Anh, tắt đi rồi kể lại cho người bên cạnh hoặc cho chính mình nghe: nhân vật A hỏi gì, nhân vật B trả lời ra sao.
  • Luyện riêng các cụm động từ tường thuật hay dùng: told me, asked me to, reminded me to, suggested going, wanted to know if. Đọc to từng cụm cho tới khi nói ra không phải nghĩ.
  • Khi đã quen, thử kể cùng một chuyện hai lần: một lần có lùi thì, một lần không lùi ở những chỗ được phép, để cảm nhận khác biệt.
  • Nếu có bạn học cùng, thay nhau làm người hỏi lại: người kể nói xong, người nghe hỏi một câu tiếp. Cách này buộc người kể phải hiểu rõ mình đang kể gì, không chỉ thuộc lòng.

Sau vài tuần, bạn sẽ nhận ra việc kể lại không còn là phép đổi câu nữa mà là một cách nói. Đó là mục tiêu thật của việc học câu gián tiếp.

Câu hỏi thường gặp

Khi kể lại bằng lời nói, có bắt buộc phải lùi thì không?

Không phải lúc nào cũng bắt buộc. Nếu điều được kể vẫn còn đúng lúc bạn kể, như một kế hoạch chưa diễn ra hay một sự thật vẫn vậy, cả cách lùi thì và không lùi thì đều được chấp nhận. Nếu điều đó đã qua hoặc không còn đúng, bạn cần lùi thì. Khi phân vân, lùi thì là lựa chọn an toàn về ngữ pháp.

Nói told me hay said to me thì tự nhiên hơn?

Trong hội thoại hằng ngày, told me phổ biến hơn rõ rệt. Said to me that vẫn đúng ngữ pháp nhưng nghe trang trọng hơn. Không dùng said me. Nếu không cần nêu người nghe, chỉ dùng said là đủ: She said she was busy.

Có nên lược that sau said và told khi nói không?

Có. Trong lời nói, that sau said, told, thought thường được lược và câu vẫn đúng hoàn toàn, ví dụ He said he was late. Khi viết trang trọng hoặc khi câu dài, giữ that giúp người đọc thấy rõ chỗ mệnh đề bắt đầu. Cả hai cách đều được chấp nhận.

Kể lại câu hỏi mà quên bỏ đảo ngữ thì người nghe có hiểu không?

Người nghe thường vẫn hiểu, nhưng câu như She asked me where did I work là sai ngữ pháp chuẩn và nghe thiếu tự nhiên với người bản ngữ. Nên luyện riêng mẫu asked me where I worked, asked if I was cho tới khi thành phản xạ, vì đây là lỗi dễ nhận ra nhất khi bạn nói.

Có cần kể lại nguyên văn cả lời chào và câu cảm ơn không?

Hầu như không cần. Khi kể lại, người ta thường bỏ lời chào và câu xã giao, hoặc gói chúng thành một cụm như She thanked me for the help hay He said goodbye and left. Chỉ giữ lại khi chính lời chào đó là chi tiết đáng kể của câu chuyện.

Kể chuyện xảy ra trong cùng ngày thì có đổi today, tomorrow không?

Nếu kể trong cùng ngày, các từ chỉ thời gian vẫn còn đúng nên bạn giữ nguyên: He said he would call me tonight. Nếu kể vào hôm sau hoặc muộn hơn thì đổi theo thời điểm mới, ví dụ tonight thành last night hoặc that night, tomorrow thành today hoặc the next day tuỳ lúc bạn kể.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138