GianTiep.comGián Tiếp
Lỗi người Việt hay mắc

Lỗi đổi đại từ trong câu gián tiếp: nhầm người nói, người nghe và người được kể

Vì sao đổi I thành he, you thành I theo bảng hay sai: cách xác định người nói, người nghe, người kể; lỗi sở hữu, phản thân, we và câu hai người cùng giới.

Three Vietnamese friends sitting on low plastic stools at a Hải Phòng sidewalk tea stall, one retelling a story with animated hands, faces turned away, late afternoon street light

Đại từ trong câu gián tiếp không đổi theo một bảng cố định mà theo câu hỏi: người được nhắc tới là ai ngoài đời, và người đó đứng ở vị trí nào so với người đang kể. Bảng quen thuộc "I thành he/she, you thành I, my thành his/her" chỉ đúng trong một tình huống: người kể chính là người nghe gốc. Áp bảng đó cho mọi câu là nguồn gốc của phần lớn lỗi đại từ.

Bài này đưa ra một cách xác định vai trò dùng được cho mọi câu, rồi đi qua từng lỗi hay gặp: giữ nguyên I, đổi quá tay, nhầm tính từ sở hữu và đại từ phản thân, chọn sai giới tính, câu có hai người cùng giới, và đại từ we. Cuối bài có năm tình huống luyện kèm đáp án. Câu tiếng Anh trong bài là ví dụ tự soạn.

Bốn vai trong một lời kể và vì sao bảng đổi hay sai

Mỗi lần kể lại một câu nói, có bốn vai cần xác định: người nói gốc (ai nói câu đó), người nghe gốc (nói với ai), người kể (ai đang kể lại), và người nghe lời kể (kể cho ai). Trong nhiều tình huống, một người giữ hai vai. Đại từ trong câu gián tiếp phải được chọn theo vị trí của người kể và người nghe lời kể, vì đó là cuộc trò chuyện đang diễn ra.

Bảng đổi trong sách thường ngầm giả định: người nghe gốc chính là người kể, và người nghe lời kể là một người thứ ba. Khi đó I thành he hoặc she, you thành I hoặc me. Giả định này đúng với nhiều bài tập, vì đề hay viết dạng "…," he said to me. Nhưng đời thật thì không phải lúc nào cũng vậy. Bạn có thể kể lại câu của chính mình, kể lại cho chính người đã nói, hoặc kể lại một cuộc trò chuyện mà mình chỉ đứng nghe bên cạnh.

Vì vậy, thay vì nhớ bảng, hãy làm một việc trước khi đổi: với mỗi đại từ trong câu gốc, viết nhỏ bên cạnh tên người thật mà nó chỉ. I là Lan, you là Nam, my là của Lan. Sau đó, khi viết câu gián tiếp, chọn đại từ cho từng người theo vị trí của họ trong cuộc trò chuyện hiện tại. Nếu Nam là người đang kể, Nam là I, me, my. Nếu Nam đang nghe kể, Nam là you. Nếu Nam vắng mặt, Nam là he, him, his hoặc gọi bằng tên.

Cách này nghe chậm, nhưng chỉ cần làm có ý thức vài chục lần là trở thành phản xạ. Nó cũng giải thích vì sao người bản ngữ không bao giờ phải học bảng đổi đại từ: họ chỉ nói về người thật bằng đại từ đúng với vị trí của người thật.

Một câu, năm cách kể lại

Câu gốc: Lan nói với Nam "I will help you with your project." Bảng dưới cho thấy cùng một câu, đại từ thay đổi thế nào khi người kể và người nghe lời kể khác nhau.

Ai kể, kể cho aiCâu gián tiếp đúngLỗi hay gặp
Nam kể cho mẹLan said she would help me with my project.help you with your project
Hà (đứng nghe) kể cho thầy giáoLan said she would help Nam with his project.help me with my project
Lan kể cho bạn khácI said I would help Nam with his project.She said she would help…
Hà kể lại cho chính NamLan said she would help you with your project.help him with his project
Hà nhắc lại cho chính LanYou said you would help Nam with his project.She said she would help…

Chỉ có dòng đầu khớp với bảng đổi trong sách. Bốn dòng còn lại, nếu áp bảng máy móc, đều cho ra câu sai về người. Để ý dòng thứ hai: người kể là Hà, Nam vắng mặt, nên dùng tên Nam cho rõ; viết she would help him with his project cũng đúng nếu người nghe đã biết him là ai.

Lưu ý thêm: thì vẫn lùi (will thành would) ở cả năm dòng vì giả định là kể lại vào lúc khác. Đổi đại từ và lùi thì là hai việc độc lập; làm đúng việc này không có nghĩa là việc kia tự đúng.

Lỗi giữ nguyên I và lỗi đổi quá tay

Giữ nguyên I của người nói gốc. Câu gốc của chị Mai: "I am moving to Tây Ninh next month." Câu sai: Mai said I was moving to Tây Ninh. Câu này nghĩa là người kể sắp chuyển đi, sai hẳn ý. Câu đúng: Mai said she was moving to Tây Ninh the following month. Lỗi này hay gặp khi người học chép nguyên phần trong ngoặc kép rồi chỉ sửa thì.

Đổi I thành he khi người kể chính là người nói. Bạn kể lại câu chính bạn đã nói với sếp: "I can finish the report by Friday." Câu sai: I said he could finish the report by Friday. Câu đúng: I said I could finish the report by Friday. Người học áp bảng "I thành he" mà quên rằng I ở đây vẫn là chính mình.

Đổi you thành I khi người nghe gốc không phải người kể. Thầy giáo nói với Tuấn: "You need to practise more." Bạn ngồi bên cạnh, về kể lại với bố mẹ. Câu sai: The teacher said I needed to practise more. Câu đúng: The teacher told Tuấn he needed to practise more. Bạn chỉ dùng I, me khi chính bạn là người được nói tới.

Đổi you chung chung như thể chỉ một người. Trong "You can't park here after six," you thường mang nghĩa "ai cũng vậy", không chỉ riêng người nghe. Khi kể lại, The guard said you couldn't park there after six vẫn tự nhiên, vì you vẫn mang nghĩa chung. Viết he said I couldn't park cũng đúng nếu bạn muốn nhấn vào chuyện bị nhắc nhở; cả hai đều được chấp nhận.

Lỗi tính từ sở hữu, đại từ sở hữu và phản thân

Khi đổi I thành she, nhiều người học quên đổi luôn các từ cùng họ: my, mine, myself. Câu gốc: "I made this cake myself." Câu sai: She said she had made the cake myself. Câu đúng: She said she had made the cake herself. Một cách soát nhanh là gom cả họ đại từ của một người lại thành một nhóm: I – me – my – mine – myself. Khi đổi một từ trong nhóm, đổi hết cả nhóm sang nhóm của người tương ứng: she – her – her – hers – herself.

Câu gốc: "This seat is mine." Câu sai: He said the seat was mine. Câu đúng (người kể không phải người nói): He said the seat was his. Câu gốc: "Is this your bag?" Câu đúng: She asked if the bag was mine khi người kể là chủ cái túi, hoặc She asked if the bag was his khi kể về một người đàn ông khác.

Một lỗi liên quan là chọn sai giới tính. Tiếng Việt có "bạn ấy", "người đó", "em ấy" không rõ nam nữ, nên khi kể bằng tiếng Anh, người học đoán đại he. Nếu biết người đó là nữ, phải dùng she, her. Nếu thật sự không biết hoặc không muốn nêu, tiếng Anh hiện đại chấp nhận they ở số ít: The caller said they would ring back later. Cách dùng này đã phổ biến trong cả tiếng Anh Anh và Mỹ, dù một số sách ngữ pháp cũ vẫn khuyên he or she.

Cuối cùng, đừng quên tân ngữ. Khi you thành I, tân ngữ you phải thành me, không phải I: "I'll call you," she said to me thành She said she would call me, không viết call I.

Hai người cùng giới và đại từ we: khi đổi đúng vẫn gây hiểu nhầm

Câu có hai người cùng giới. Minh nói với Phong: "I think you will win." Kể lại theo bảng: Minh told Phong that he thought he would win. Câu đúng ngữ pháp nhưng không rõ he thứ hai là ai. Cách sửa là thay đại từ bằng tên ở chỗ dễ nhầm: Minh told Phong that he thought Phong would win. Trong văn viết, lặp tên một lần còn tốt hơn để người đọc đoán sai.

We bao gồm hay loại trừ người kể. Cô giáo nói với cả lớp, có bạn: "We will visit the museum on Friday." Bạn kể lại cho em trai: The teacher said we would visit the museum on Friday, vì bạn nằm trong nhóm đi. Nếu bạn không thuộc lớp đó và kể lại chuyện của lớp khác, phải đổi thành they: The teacher said they would visit the museum on Friday.

We của người nói đại diện tổ chức. Nhân viên ngân hàng nói: "We will send you a new card." We ở đây là ngân hàng. Kể lại: The bank said they would send me a new card. Với tổ chức, tiếng Anh Anh hay dùng they, tiếng Anh Mỹ hay dùng it cho công ty như một thực thể; cả hai đều gặp, nhưng they tự nhiên hơn khi bạn nghĩ tới những người làm việc ở đó.

Our và us đi theo we. Khi we đổi thành they, our thành their, us thành them, ourselves thành themselves. Lỗi hay gặp là đổi we nhưng quên our: They said they would bring our own tools trong khi ý là dụng cụ của họ. Câu đúng: They said they would bring their own tools.

Năm tình huống luyện có đáp án

Đổi sang câu gián tiếp theo đúng vai được mô tả. Giả định kể lại vào ngày khác, nên lùi thì.

  1. Hương nói với bạn: "I have lost your umbrella." Bạn kể cho mẹ.
  2. Ông Bình nói với hai con: "I will take you to the zoo." Người con lớn kể cho cô giáo.
  3. Bạn nói với hàng xóm: "My dog doesn't bite." Bạn kể lại cho anh trai.
  4. Chị Thảo nói với Lan: "You can borrow my laptop." Bạn nghe được, kể lại cho chính Lan.
  5. Khánh nói với Đức: "I will lend you my bike." Bạn kể cho một người thứ ba.

Đáp án: 1. Hương said she had lost my umbrella. (your thành my vì bạn là chủ cái ô; I thành she vì Hương là nữ.) 2. Dad said he would take us to the zoo. (you là hai con, người kể nằm trong nhóm nên thành us; có thể viết My father.) 3. I told my neighbour that my dog didn't bite. (người kể là người nói gốc nên I và my giữ nguyên; doesn't lùi thành didn't, hoặc giữ doesn't vì đó là sự thật vẫn đúng — cả hai đều được chấp nhận.) 4. Thảo said you could borrow her laptop. (you vẫn là Lan, người đang nghe kể; my thành her.) 5. Khánh said he would lend Đức his bike. (dùng tên Đức để tránh hai he; his ở đây chỉ Khánh, nếu muốn tuyệt đối rõ có thể viết Khánh's bike.)

Câu thứ năm cho thấy đổi đại từ đúng vẫn chưa đủ; bạn còn phải nghĩ tới người đọc. Khi có hai nhân vật cùng giới, ưu tiên dùng tên ở chỗ dễ nhầm nhất.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao sách bài tập vẫn dạy I thành he, you thành I?

Vì phần lớn câu trong bài tập được viết theo khuôn một người nói với người kể, rồi người kể kể lại cho người thứ ba. Trong khuôn đó, bảng đổi cho đáp án đúng. Bảng chỉ là lối tắt cho một tình huống phổ biến, không phải quy tắc thay cho việc xác định ai là ai.

Đề bài không nói ai kể lại thì đổi đại từ theo cách nào?

Khi đề chỉ cho câu gốc và động từ tường thuật như he said to me, mặc định người kể là người nghe gốc, tức me. Khi đề chỉ ghi she said mà không nêu người nghe, bạn thường đổi I theo người nói và giữ you thành I hoặc me theo quy ước của bài; nếu có đáp án mẫu, hãy xem khuôn của nó.

Dùng they cho một người có bị coi là sai không?

Không. They số ít để chỉ một người chưa rõ giới tính hoặc không muốn nêu đã được chấp nhận rộng rãi trong tiếng Anh hiện đại, kể cả trong văn viết trang trọng. Nếu đề bài nêu rõ giới tính của người nói, bạn nên dùng he hoặc she cho khớp.

Khi nào nên thay đại từ bằng tên riêng?

Khi câu có hai người cùng giới, khi người nghe lời kể chưa biết he hay she chỉ ai, hoặc khi đại từ xuất hiện quá dày làm câu rối. Lặp tên một lần làm câu rõ hơn. Trong bài tập có đáp án cố định, giữ đại từ như khuôn của đề nếu không có nhầm lẫn.

Đại từ trong câu hỏi gián tiếp có đổi khác câu kể không?

Không. Câu hỏi gián tiếp đổi đại từ theo đúng nguyên tắc như câu kể: xác định ai là ai rồi chọn theo vị trí người kể. Ví dụ Where are you going? Lan hỏi bạn, bạn kể lại thành Lan asked me where I was going.

One và you chung chung có cần đổi không?

One và you mang nghĩa chung chung, chỉ bất kỳ ai, thường giữ nguyên khi kể lại vì chúng không chỉ một người cụ thể trong cuộc trò chuyện. Ví dụ One should always check the facts, kể lại thành He said one should always check the facts.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138