GianTiep.comGián Tiếp
Câu gián tiếp là gì và quy tắc cơ bản

Say và tell trong câu gián tiếp: khác nhau ở đâu, khi nào dùng say to

Phân biệt say và tell khi kể lại lời nói: tell cần người nghe, say thì không, say to dùng lúc nào, các cụm cố định và bốn mẫu câu sai hay gặp.

Two Vietnamese high school girls sitting on a stone bench in a Hanoi schoolyard, one whispering to the other, backs to the camera, autumn leaves, warm afternoon light

Trong câu gián tiếp, tell luôn cần người nghe đứng ngay sau (told me, told Lan), còn say không cần người nghe; nếu muốn nêu người nghe với say thì phải thêm to (said to me). Vì vậy She told me she was busy và She said she was busy đều đúng, còn She told that she was busy và She said me she was busy đều sai.

Đây là cặp động từ người Việt nhầm nhiều nhất, vì tiếng Việt chỉ có một chữ “nói” cho cả hai, và “nói với ai” lại rất tự nhiên. Bài này giải thích sự khác nhau từ gốc nghĩa, đưa bảng mẫu đúng – sai, nói rõ khi nào say to nghe tự nhiên, khi nào nên chọn tell, và các cụm cố định cần thuộc riêng.

Gốc của sự khác nhau: say tập trung vào lời, tell tập trung vào người nghe

Cách dễ nhớ nhất là nhìn vào thứ đứng ngay sau động từ. Say nhấn vào lời được nói ra, nên thứ đứng sau nó là nội dung: say something, say that…, say hello. Tell nhấn vào việc truyền thông tin cho ai đó, nên thứ đứng sau nó trước hết là người nhận: tell someone something, tell someone that…, tell someone to do something.

Trong câu gián tiếp, điều này dẫn tới một quy tắc rất rõ: sau told phải có tân ngữ chỉ người. He told me, He told his parents, He told everyone. Thiếu người nghe, câu sai. Sau said thì đi thẳng vào nội dung: He said (that) the shop was closed. Nếu đặt người nghe ngay sau said mà không có to, câu sai.

Một cách kiểm nhanh khi viết: nếu bạn định viết tên người hay đại từ me, him, her, us, them ngay sau động từ, chọn told. Nếu không có người nghe hoặc người nghe không quan trọng, chọn said. Quy tắc này đúng cho cả tiếng Anh – Anh và tiếng Anh – Mỹ; hai biến thể không khác nhau ở điểm này.

Bốn mẫu đúng và bốn mẫu sai hay gặp

Bảng dưới đặt cạnh nhau các mẫu câu người học thường viết. Cột phải giải thích vì sao.

CâuĐúng/SaiGiải thích
She said (that) she was busy.ĐúngSay + nội dung, không cần người nghe
She told me (that) she was busy.ĐúngTell + người nghe + nội dung
She said to me (that) she was busy.ĐúngSay + to + người nghe; đúng nhưng ít dùng hơn told me
She told me to wait.ĐúngTell + người nghe + to V cho mệnh lệnh
She told that she was busy.SaiThiếu người nghe sau told
She said me that she was busy.SaiSay không đi thẳng với người nghe; cần to me
She told to me that she was busy.SaiTell không dùng to trước người nghe trong cấu trúc này
She said me to wait.SaiMệnh lệnh kể lại dùng told me to wait hoặc asked me to wait

Lỗi thứ ba trong cột sai đáng để ý vì nó là kiểu “sửa quá tay”: người học biết say to me đúng nên áp luôn cho tell. Thật ra tell có cấu trúc tell something to someone, như She told the news to her mother, nhưng khi theo sau là mệnh đề that thì người nghe đứng trực tiếp sau tell, không có to.

Say to someone: đúng, nhưng khi nào nghe tự nhiên

Nhiều học sinh được dạy công thức đổi said to + người trong câu trực tiếp thành told + người trong câu gián tiếp. Công thức này cho kết quả tự nhiên và là cách an toàn khi làm bài. Ví dụ: Hung said to his sister, “I'll be late.” thành Hung told his sister (that) he would be late.

Tuy nhiên, giữ said to his sister trong câu gián tiếp không sai ngữ pháp: Hung said to his sister that he would be late. Câu này ít gặp hơn, nghe hơi nặng, nên người bản ngữ thường chọn told. Trong câu trực tiếp thì ngược lại, said to rất bình thường: “I'll be late,” Hung said to his sister.

Say to còn hay gặp khi người nghe đứng cuối câu hỏi: What did she say to you? (Cô ấy nói gì với bạn?). Câu What did she tell you? cũng tự nhiên không kém; hai câu chỉ khác nhau ở chỗ câu đầu nhấn vào lời được nói, câu sau nhấn vào thông tin bạn nhận được. Ngoài ra, khi nội dung là một lời ngắn như lời chào, lời xin lỗi, bạn dùng say: He said sorry to me, She said goodbye to everyone. Không viết told me sorry.

Một lưu ý nữa: trong văn nói thân mật, người bản ngữ đôi khi dùng say với mệnh lệnh mà không có người nghe, như She said to call her back (cô ấy dặn gọi lại). Cách này phổ biến trong hội thoại nhưng không phải dạng chuẩn để dùng trong bài làm; ở đó bạn viết She told me to call her back.

Tell với câu hỏi và mệnh lệnh: dùng được và không dùng được

Kể lại câu hỏi: dùng ask, không dùng tell. Khi ai đó đặt câu hỏi, bạn kể lại bằng asked: She asked me where I lived. Viết She told me where I lived sẽ thành nghĩa khác hẳn: cô ấy cho mình biết mình sống ở đâu, một câu gần như vô nghĩa.

Tell + từ để hỏi vẫn đúng khi là cung cấp thông tin. He told me where the station was (anh ấy chỉ cho mình nhà ga ở đâu) hoàn toàn đúng, vì ở đây anh ấy trả lời chứ không hỏi. Khác nhau nằm ở việc ai là người hỏi, không nằm ở việc có từ để hỏi hay không.

Kể lại mệnh lệnh: tell hoặc ask + người + to V. The coach told us to run faster. Dùng asked thì nhẹ nhàng hơn, giống lời nhờ: My neighbour asked us to keep the noise down. Cả hai đều cần người nghe đứng trước to.

Mệnh lệnh phủ định: not đứng trước to. The nurse told me not to eat before the test. Không viết told me don't eat, vì đó là chép nửa câu trực tiếp vào câu gián tiếp.

Những cụm cố định với say và tell cần thuộc riêng

Ngoài quy tắc người nghe, có một số cụm đi với một động từ cố định, không đổi được. Gặp các cụm này thì không áp quy tắc ở trên mà dùng đúng động từ đã quen:

  • Tell không cần người nghe trong: tell the truth (nói thật), tell a lie (nói dối), tell a story (kể chuyện), tell a joke (kể chuyện cười), tell the time (xem được giờ), tell the difference (phân biệt được).
  • Say đi với các lời ngắn: say hello, say goodbye, say sorry, say thank you, say yes, say no, say so, say a few words.
  • Tell mang nghĩa “nhận ra, biết được”: I can tell you're tired (nhìn là biết bạn mệt). Đây không phải tường thuật nhưng hay bị dịch sai.
  • Be told ở bị động rất thường gặp: We were told to wait outside (chúng mình được bảo chờ ở ngoài). Người nói thật không được nêu.
  • It is said that… và He is said to be… dùng để nói điều nhiều người cho là đúng: It is said that the bridge is over a hundred years old.

Chú ý tell the truth và tell a lie vẫn có thể thêm người nghe: He told me the truth, She told her parents a lie. Điểm cần nhớ chỉ là ở các cụm này, tell không bắt buộc người nghe như khi nó đứng trước mệnh đề that.

Mẹo kiểm nhanh khi viết và khi làm bài

Khi viết, đọc lại câu và nhìn chữ ngay sau động từ. Sau told phải là người. Sau said không được là người, trừ khi có to đứng giữa. Hai câu kiểm này bắt được gần hết lỗi say – tell ở trình độ phổ thông.

Khi làm bài trắc nghiệm, dạng câu thường gặp là cho một chỗ trống trước tân ngữ và mệnh đề, ví dụ He ___ me that he was leaving. Có me ngay sau chỗ trống thì đáp án là told. Dạng ngược lại, He ___ that he was leaving, không có người nghe, đáp án là said. Dạng khó hơn là He ___ to me that he was leaving: đáp án là said, vì told to me that sai.

Khi đổi câu trực tiếp sang gián tiếp, nếu câu gốc là said to + người, bạn có hai lựa chọn đúng: đổi thành told + người (tự nhiên hơn, thường là đáp án mong đợi) hoặc giữ said to + người. Nếu câu gốc chỉ có said, giữ said là chắc chắn đúng; đổi sang told thì phải tự thêm người nghe, mà đề chưa chắc cho biết người nghe là ai.

Tự kiểm: sáu câu chọn say hay tell

Sáu câu dưới đây là ví dụ giả định để bạn tự thử trước khi xem cột đáp án. Che cột giữa và cột phải, điền từ, rồi đối chiếu. Câu nào sai, đọc lại phần giải thích tương ứng ở trên.

CâuĐáp ánLý do
My brother ___ me he had found a job.toldCó người nghe me đứng ngay sau chỗ trống
The guide ___ the museum would close at five.saidKhông có người nghe; theo sau là mệnh đề nội dung
She ___ goodbye to her classmates and left.saidCụm cố định say goodbye
Can you ___ the difference between these two words?tellCụm cố định tell the difference, nghĩa là phân biệt được
Our teacher ___ us not to use our phones in class.toldKể lại mệnh lệnh: tell + người + not to V
What did the doctor ___ to you?sayCó to trước người nghe nên chỉ dùng say; nếu bỏ to thì tell you cũng đúng

Câu cuối là ví dụ cho thấy một câu có thể có hai cách viết đúng tùy cấu trúc: What did the doctor say to you? và What did the doctor tell you? Điều sai là trộn hai cấu trúc, như What did the doctor tell to you? Khi làm trắc nghiệm, hãy nhìn kỹ chữ đứng ngay sau chỗ trống, vì chính chữ đó quyết định đáp án.

Một thói quen nhỏ giúp nhớ lâu: mỗi lần gặp told trong bài đọc, gạch chân người nghe đứng sau nó; mỗi lần gặp said, để ý xem có to nào không. Sau vài chục lần, tai bạn sẽ tự nhận ra câu said me nghe lạc, giống như người bản ngữ.

Câu hỏi thường gặp

Viết He said me that có lúc nào đúng không?

Không. Trong tiếng Anh chuẩn, cả Anh lẫn Mỹ, say không nhận người nghe làm tân ngữ trực tiếp. Muốn nêu người nghe bạn viết said to me, hoặc chuyển sang told me. Lỗi này rất phổ biến ở người Việt vì dịch thẳng cụm nói với ai đó từ tiếng Việt.

Told có bao giờ đứng một mình không có người nghe không?

Có, trong các cụm cố định như told a story, told the truth, told a lie, told a joke. Còn khi theo sau là mệnh đề that hoặc to V để kể lại lời nói, told luôn cần người nghe, ví dụ told us that hoặc told us to.

Câu trực tiếp He said to me có bắt buộc đổi thành told me không?

Không bắt buộc. Giữ said to me trong câu gián tiếp vẫn đúng ngữ pháp, chỉ ít tự nhiên hơn. Nhiều bài tập ở trường mong đợi told me vì đó là cách thường dùng, nên khi làm bài bạn chọn told me là an toàn.

Asked và told khác nhau thế nào khi kể lại lời nhờ?

Told me to mang sắc thái ra lệnh hoặc dặn dò, người nói ở vị trí có quyền hoặc đang hướng dẫn. Asked me to là lời nhờ, lời đề nghị lịch sự. Cùng một câu gốc Please close the window, kể lại bằng asked me to close the window phản ánh đúng giọng lịch sự hơn.

Khi kể lại lời chào hay lời cảm ơn thì dùng say hay tell?

Dùng say với các lời ngắn: said hello, said goodbye, said thank you, said sorry. Nhiều khi người ta dùng động từ riêng cho gọn hơn, như greeted, thanked, apologized. Không dùng told me hello hay told me sorry trong tiếng Anh chuẩn.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138