Bài luận tiếng Anh nào bàn về một vấn đề có hai phía cũng cần đến lời của người khác: some people argue that…, critics claim that…, supporters point out that…. Đây là câu tường thuật, nhưng là một kiểu riêng: thì thường ở hiện tại, động từ tường thuật mang lập trường, và quan trọng nhất là ý kiến được kể lại phải tách bạch với ý kiến của người viết.
Bài này dành cho học sinh, sinh viên viết luận nghị luận hoặc bài luận học thuật ngắn. Phần dưới giải thích vì sao nên tường thuật thay vì chép nguyên văn, chọn động từ thế nào, dùng thì nào, cách nhượng bộ rồi phản bác, cách gắn nguồn khi viết bài có tài liệu tham khảo, và một đoạn thân bài mẫu. Các ví dụ là câu tự soạn; không có số liệu hay nguồn thật nào được dẫn.
Vì sao bài luận cần tường thuật ý kiến
Một bài luận chỉ có ý kiến của người viết dễ trở thành một chuỗi khẳng định. Người đọc, đặc biệt là người chấm, muốn thấy bạn hiểu vấn đề từ nhiều phía. Đưa ý kiến khác vào bài, rồi đồng ý một phần, phản bác một phần, là cách cho thấy lập luận của bạn đã cân nhắc.
Tường thuật ý kiến (paraphrase, report) có lợi hơn chép nguyên văn ở ba điểm. Nó cho thấy bạn hiểu ý, không chỉ chép được chữ. Nó cho phép bạn rút gọn một quan điểm dài thành một câu phục vụ lập luận. Và nó giữ giọng văn của bài thống nhất. Trích nguyên văn chỉ nên dùng khi câu chữ gốc đặc biệt chính xác hoặc đặc biệt đáng nhớ, và khi đó luôn phải ghi rõ nguồn.
Trong bài luận không có tài liệu tham khảo, như dạng bài luận thường gặp trong các bài kiểm tra trên lớp, ý kiến được tường thuật thường là ý kiến chung: some people, many parents, opponents of the policy. Trong bài luận có tài liệu, ý kiến gắn với tác giả cụ thể. Cả hai trường hợp đều dùng cùng một bộ động từ và cùng nguyên tắc về thì.
Một điều cần tránh: bịa ra nguồn để tăng sức nặng. Câu kiểu Scientists have proved that… mà không có nguồn thật là điểm yếu, không phải điểm mạnh. Khi không có nguồn, nói rõ đó là quan điểm phổ biến hoặc lập luận thường gặp.
Chọn động từ tường thuật theo lập trường
Động từ tường thuật trong bài luận không chỉ thay cho said mà còn cho biết thái độ của người được trích và đôi khi của chính người viết. Bảng dưới gom các động từ thường dùng, kèm cấu trúc:
| Động từ | Sắc thái | Câu mẫu (tự soạn) |
|---|---|---|
| argue (that) | Đưa ra lập luận có lý lẽ; trung tính đến tích cực. | Some educators argue that homework should be optional for primary pupils. |
| claim (that) | Khẳng định; người viết có thể chưa đồng ý. | Supporters of the ban claim that it will reduce traffic in the city centre. |
| suggest (that) | Gợi ý hoặc hàm ý, mức độ mềm. Khi nghĩa là hàm ý, mệnh đề sau chia bình thường. | This view suggests that young people are not interested in politics. |
| point out (that) | Nêu một sự thật mà người viết coi là đúng. | Critics point out that online classes require a stable internet connection. |
| maintain, insist (that) | Giữ quan điểm dù bị phản bác. | Others maintain that traditional exams are the fairest way to assess students. |
| acknowledge, admit (that) | Thừa nhận một điểm yếu của chính phía mình. | Even supporters acknowledge that the scheme is expensive. |
| question, challenge | Đặt nghi vấn, + danh từ hoặc whether. | Some parents question whether the new curriculum is too demanding. |
Chú ý suggest có hai nghĩa. Khi suggest nghĩa là đề nghị làm gì, sau suggest that dùng động từ nguyên mẫu hoặc should: They suggest that schools start later, They suggest that schools should start later (cả hai đều được chấp nhận). Khi suggest nghĩa là cho thấy, hàm ý, mệnh đề sau chia thì bình thường: The trend suggests that families are having fewer children.
Thì của động từ tường thuật trong bài luận
Khác với kể chuyện, bài luận thường dùng hiện tại đơn cho động từ tường thuật: Some people argue that…, The author claims that…. Lý do là quan điểm được trình bày như đang tồn tại, đang được tranh luận, chứ không như một sự kiện đã xảy ra. Vì động từ tường thuật ở hiện tại, mệnh đề sau không lùi thì.
Một số ngành và một số kiểu trích dẫn dùng quá khứ hoặc hiện tại hoàn thành khi nhắc đến một công trình cụ thể đã công bố: Nguyen (2020) found that…, Several studies have shown that…. Khi dùng quá khứ, mệnh đề sau có thể lùi thì hoặc giữ hiện tại nếu kết luận vẫn được coi là đúng; cả hai đều gặp trong văn học thuật. Ở đây Nguyen (2020) chỉ là tên giả định để minh hoạ cách viết.
Với bài luận phổ thông, quy tắc an toàn là: tường thuật quan điểm chung bằng hiện tại đơn, giữ nhất quán suốt bài. Trộn Some people argued… ở đoạn hai với Others argue… ở đoạn ba làm người đọc tưởng bạn đang nói về hai thời điểm khác nhau.
Khi chuyển từ ý người khác sang ý của bạn, thì cũng nên thống nhất: Some people argue that cities should ban private cars. However, I believe that better public transport is a more realistic first step. Cả argue và believe đều ở hiện tại, người đọc thấy hai quan điểm đặt cạnh nhau trên cùng một mặt phẳng.
Tách quan điểm người khác khỏi quan điểm của bạn
Đánh dấu chỗ chuyển giọng. Dùng cụm rõ ràng khi bắt đầu ý của mình: However, I would argue that…, In my view, …, This essay will argue that…. Trong bài luận tiếng Anh, dùng I là chấp nhận được ở nhiều dạng bài; một số giáo viên hoặc ngành học thích giọng khách quan hơn, khi đó dùng This essay argues that….
Không để ý kiến người khác trôi thành sự thật. Sau một câu Some people claim that…, câu tiếp theo dễ bị viết như thể khẳng định đó đã đúng. Nếu bạn chưa đồng ý, nhắc lại chủ thể: According to this view, … hoặc Those who hold this view also believe that…
Dùng nhượng bộ trước khi phản bác. Cấu trúc thường gặp: While it is true that…, …, Although critics point out that…, …. Nhượng bộ một điểm hợp lý của phía bên kia làm phản bác của bạn đáng tin hơn.
Chọn động từ phản ánh lập trường của bạn. Point out gợi ý bạn coi điều đó là đúng; claim gợi ý bạn còn nghi ngờ. Nếu viết Critics point out that the plan is expensive rồi lại phản bác rằng nó không đắt, bài sẽ tự mâu thuẫn.
Giữ ý kiến đối lập ở dạng mạnh nhất của nó. Tường thuật ý kiến đối lập một cách yếu ớt cho dễ bác bỏ là lỗi lập luận, người đọc kỹ sẽ nhận ra. Viết ý kiến đó như người ủng hộ nó sẽ viết, rồi mới phản bác.
Lỗi hay gặp khi tường thuật ý kiến trong bài luận
Những lỗi dưới đây xuất hiện nhiều trong bài luận của người học Việt Nam:
- Viết Some people say that… cho mọi ý kiến. Say không sai nhưng nhạt và không cho biết lập trường; thay bằng argue, claim, point out, believe tuỳ trường hợp.
- Dùng suggest + to V: Experts suggest to reduce sugar là sai. Viết suggest reducing sugar hoặc suggest that people reduce sugar.
- Viết According to me khi muốn nêu ý kiến riêng. Dùng In my view hoặc I believe.
- Lùi thì không cần thiết: Some people argue that technology made children lazy. Nếu ý là công nghệ đang làm trẻ lười, viết makes hoặc is making, vì động từ tường thuật ở hiện tại.
- Gán ý kiến cho nhóm quá rộng: Everyone thinks that…, All experts agree that…. Những câu này hầu như không đúng và dễ bị phản bác; dùng many, some, a number of.
- Chép nguyên văn câu dài từ tài liệu mà không ghi nguồn. Ngay cả khi diễn đạt lại, ý tưởng cụ thể của một tác giả vẫn cần ghi nguồn theo quy định trích dẫn của nơi bạn học.
Khi sửa bài, đọc riêng các câu có động từ tường thuật và hỏi: động từ này có nói đúng lập trường không, và câu tiếp theo có giữ đúng ranh giới giữa ý người khác và ý mình không?
Khi thật sự cần trích nguyên văn
Có những lúc câu chữ gốc đáng giữ: một định nghĩa chính xác, một cách nói đặc biệt, hoặc khi bạn muốn phân tích chính câu chữ đó. Vài nguyên tắc để trích cho gọn và đúng:
- Trích ngắn, lồng vào câu của bạn thay vì đặt cả câu dài đứng riêng: The author describes social media as “a crowded room with no exit”, an image that captures the pressure many teenagers feel. Câu trích ở đây là ví dụ tự soạn.
- Câu trích phải khớp ngữ pháp với câu của bạn. Nếu cần đổi một từ cho khớp, phần thay đổi đặt trong ngoặc vuông theo quy ước trích dẫn tiếng Anh.
- Lược bớt phần giữa câu trích thì dùng dấu ba chấm, và không được lược làm đổi nghĩa câu gốc.
- Vị trí dấu phẩy, dấu chấm so với ngoặc kép khác nhau giữa tiếng Anh Mỹ (thường đặt bên trong) và tiếng Anh Anh (thường đặt theo logic câu). Chọn một kiểu và giữ suốt bài, hoặc theo hướng dẫn trích dẫn nơi bạn học.
- Sau câu trích luôn có ít nhất một câu của bạn giải thích vì sao câu đó quan trọng. Câu trích đứng một mình, không bình luận, là dấu hiệu bài luận đang dựa vào lời người khác thay vì lập luận.
Một bài luận ngắn thường chỉ cần không quá một hai câu trích nguyên văn. Phần còn lại là tường thuật bằng lời của bạn, và chính phần đó cho thấy bạn hiểu vấn đề đến đâu.
Một đoạn thân bài mẫu có tường thuật và phản bác
Đề bài giả định: Có nên cấm học sinh mang điện thoại vào lớp? Một đoạn thân bài có thể viết: Supporters of a complete ban argue that phones distract students and make it harder for teachers to manage the class. They also point out that a clear rule is easier to enforce than a partial one. While it is true that phones can be a distraction, I would argue that a complete ban ignores their value as learning tools. Many teachers already ask students to look up words or record their own speaking practice, and a total ban would make these activities impossible. A more practical approach, in my view, is to allow phones only during specific tasks.
Phân tích: câu một dùng argue, trung tính, kèm lý do. Câu hai dùng point out vì người viết đồng ý rằng quy tắc rõ ràng dễ áp dụng hơn, đây là điểm nhượng bộ ngầm. Câu ba mở bằng While it is true that, nhượng bộ rõ, rồi chuyển sang I would argue. Câu bốn đưa ví dụ minh hoạ mà không bịa số liệu. Câu cuối khép lại bằng ý kiến của người viết, có in my view.
Toàn đoạn dùng hiện tại đơn cho động từ tường thuật, không lùi thì. Mỗi ý kiến đều có chủ thể rõ: supporters, they, I. Người đọc không lúc nào phải đoán câu nào là ý của ai. Đó là tiêu chí quan trọng nhất của một đoạn luận có tường thuật.
Câu hỏi thường gặp
Trong bài luận tiếng Anh, động từ tường thuật nên dùng thì hiện tại hay quá khứ?
Với quan điểm chung như Some people argue that, hiện tại đơn là lựa chọn phổ biến và an toàn nhất, mệnh đề sau không lùi thì. Khi nhắc tới một nghiên cứu hay công trình cụ thể đã công bố, nhiều ngành dùng quá khứ hoặc hiện tại hoàn thành. Hãy theo hướng dẫn trích dẫn của nơi bạn học và giữ nhất quán.
Argue và claim khác nhau thế nào khi tường thuật ý kiến?
Argue cho thấy người kia đưa ra lập luận có lý lẽ, sắc thái trung tính đến tích cực. Claim cho thấy người kia khẳng định điều gì đó nhưng người viết có thể chưa đồng ý hoặc chưa tin hẳn. Chọn claim cho ý kiến bạn sắp phản bác, argue cho ý kiến bạn tôn trọng dù không theo.
Có được dùng I trong bài luận tiếng Anh không?
Ở nhiều dạng bài luận nghị luận, dùng I để nêu quan điểm như I believe hay I would argue là chấp nhận được. Một số giáo viên, ngành học hoặc văn phong học thuật ưa giọng khách quan hơn, khi đó dùng This essay argues that. Hãy theo yêu cầu cụ thể của bài và người chấm.
Suggest that people reduce hay suggest that people reduced mới đúng?
Khi suggest mang nghĩa đề nghị, dùng động từ nguyên mẫu không chia: suggest that people reduce; tiếng Anh Anh cũng dùng should reduce. Khi suggest mang nghĩa cho thấy, hàm ý, thì mệnh đề sau chia thì bình thường theo ngữ cảnh, ví dụ The evidence suggests that people are reducing sugar.
Có cần ghi nguồn khi chỉ diễn đạt lại ý người khác không?
Có, nếu đó là ý tưởng cụ thể của một tác giả hay tài liệu nhất định. Diễn đạt lại bằng lời của bạn không làm ý tưởng trở thành của bạn. Với quan điểm phổ biến không gắn với ai, như some people believe, thì không cần nguồn, nhưng đừng trình bày nó như một kết luận khoa học.
Viết Some people say có bị đánh giá thấp không?
Some people say không sai ngữ pháp nhưng khá chung chung và không cho biết lập trường. Nếu cả bài chỉ dùng say, bài sẽ thiếu sắc thái. Thay bằng argue, claim, believe, point out tuỳ trường hợp giúp lập luận rõ hơn và cho thấy bạn kiểm soát được ngôn ngữ.