Chuyển câu gián tiếp sang trực tiếp là làm ngược ba bước quen thuộc: tiến thì lên một bậc, đổi đại từ về góc nhìn người nói gốc, đổi trạng từ về lúc nói gốc; rồi dựng lại dạng câu (câu hỏi, mệnh lệnh) và đặt trong ngoặc kép. Dạng bài này ít gặp hơn chiều xuôi nhưng là cách kiểm tra rất tốt xem bạn có thật hiểu câu gián tiếp hay chỉ thuộc công thức.
Điểm khác biệt quan trọng: chiều ngược thường có nhiều đáp án đúng, vì một câu gián tiếp có thể đến từ nhiều câu gốc khác nhau. Bộ bài gồm 18 câu chia ba phần; đáp án ghi tất cả các câu gốc hợp lý. Mọi câu là câu tự soạn, và câu gián tiếp trong đề được hiểu là kể lại vào lúc khác, ở nơi khác.
Vì sao chiều ngược lại có nhiều đáp án
Khi đổi xuôi, nhiều thì khác nhau dồn về cùng một thì. Hiện tại hoàn thành và quá khứ đơn đều lùi thành quá khứ hoàn thành, nên khi gặp “he said he had finished the report”, bạn không biết người nói gốc dùng “I have finished” hay “I finished”. Cả hai đều có thể. Cách chọn là nhìn trạng từ đi kèm: có “the day before”, “two days before” thì câu gốc phải là quá khứ đơn (yesterday, two days ago), vì hiện tại hoàn thành không đi với mốc thời gian quá khứ xác định.
Tương tự, “had to” có thể đến từ “must” hoặc “have to”; “could” có thể đến từ “can” hoặc vốn đã là “could”; “would” có thể đến từ “will” hoặc vốn là “would”. Khi không có dấu hiệu nào để phân biệt, đáp án ghi cả hai.
Đại từ cũng đổi ngược theo người nói gốc, không theo người kể. Nếu câu gián tiếp là “Minh told me that he had finished”, thì “he” chính là Minh, nên trong lời gốc thành “I”; “me” là người nghe nên thành “you”. Đọc kỹ ai là ai trước khi viết là bước quan trọng nhất của dạng bài này.
Bảng đổi ngược dùng cho bộ bài
Bảng ghi chiều từ câu gián tiếp về câu trực tiếp. Cột giữa có thể có hai lựa chọn; chọn theo dấu hiệu trong câu.
| Trong câu gián tiếp | Trong lời nói gốc | Dấu hiệu chọn |
|---|---|---|
| was, were, worked | am, is, are, work(s) | thường chỉ một lựa chọn |
| had done | have done, hoặc did | có mốc quá khứ xác định thì chọn did |
| would, could, might | will, can, may, hoặc giữ nguyên | ngữ cảnh lời hứa, khả năng, xin phép |
| had to | must, hoặc have to | hai cách đều tự nhiên |
| then, that day, that night | now, today, tonight | |
| the next day, the day before | tomorrow, yesterday | |
| the following week, the week before | next week, last week | |
| there, that, those | here, this, these | chỉ đổi khi rõ là nơi hoặc vật ở gần người nói gốc |
Khi đặt câu trực tiếp, nhớ quy tắc dấu câu tiếng Anh: dấu phẩy hoặc dấu chấm hỏi, chấm than nằm trong ngoặc kép, rồi mới đến phần “he said”. Ví dụ: “I am cold,” Lan said. Câu hỏi: “Where do you live?” she asked.
Phần 1: câu kể
Viết lại bảy câu sau thành câu trực tiếp có ngoặc kép. Nếu có nhiều câu gốc hợp lý, viết một câu và đối chiếu đáp án.
- Lan said that she was cold.
- Minh told me that he had finished the report.
- My mother said she would cook dinner the next day.
- The students said they had to leave early that day.
- Hoa said that she had seen that film the week before.
- Tuan told us that he was working there then.
- The guide said the museum could hold five hundred visitors.
Câu 2 và câu 5 là hai câu nên làm chậm. Cả hai đều có quá khứ hoàn thành, nhưng câu 5 có thêm trạng từ chỉ mốc thời gian, còn câu 2 thì không; chính sự khác nhau đó quyết định câu nào có một đáp án, câu nào có hai. Câu 6 có hai trạng từ cần đổi ngược cùng lúc là there và then.
Đáp án phần 1 và giải thích
1. “I am cold,” Lan said. was tiến thành am, she là Lan nên thành I. Viết “I'm cold” cũng đúng.
2. “I have finished the report,” Minh said to me. Hoặc: “I finished the report,” Minh said to me. Không có trạng từ thời gian nên cả hai đều hợp lý. told me chuyển thành said to me khi đặt sau lời trích, hoặc viết Minh told me, “I have finished the report.”
3. “I will cook dinner tomorrow,” my mother said. would tiến thành will, the next day thành tomorrow. Nếu câu gốc là “I'll cook dinner tomorrow” cũng như nhau.
4. “We have to leave early today,” the students said. Hoặc: “We must leave early today.” had to có thể đến từ cả hai; that day thành today.
5. “I saw this film last week,” Hoa said. Có mốc the week before nên câu gốc là quá khứ đơn với last week. Viết “I have seen this film last week” là sai, vì hiện tại hoàn thành không đi với last week. that film thành this film.
6. “I am working here now,” Tuan said to us. was working thành am working, there thành here, then thành now. us là người nghe nên câu gốc không cần đổi gì thêm.
7. “The museum can hold five hundred visitors,” the guide said. could tiến thành can. Vì đây là thông tin cố định, câu gốc có thể đã dùng can; khả năng câu gốc là “could” ở đây rất thấp.
Phần 2: câu hỏi và mệnh lệnh
Câu hỏi gián tiếp phải dựng lại thành câu hỏi thật: đảo trợ động từ lên trước chủ ngữ, thêm do, does, did nếu cần, và có dấu chấm hỏi. Mệnh lệnh dựng lại thành câu bắt đầu bằng động từ nguyên mẫu hoặc Don't.
- 8. She asked me where I lived.
- 9. He asked if I had ever been to Lao Cai.
- 10. The teacher asked Nam why he hadn't done his homework.
- 11. Dad told me not to stay up late.
- 12. The woman asked the driver to stop at the next corner.
- 13. My friend asked me whether I would be free the following weekend.
Ở chiều này, lỗi hay gặp nhất là quên thêm lại do, does, did. Câu “where I lived” khi dựng lại không thành “Where you live?” mà phải là “Where do you live?”, vì câu hỏi tiếng Anh với động từ thường cần trợ động từ.
Đáp án phần 2
- 8. “Where do you live?” she asked me. lived ở quá khứ trong câu gián tiếp vì lùi thì; câu gốc ở hiện tại nên cần do. I thành you.
- 9. “Have you ever been to Lao Cai?” he asked me. had been tiến thành have been, đưa have lên trước you. Câu “Did you ever go to Lao Cai?” cũng gặp trong tiếng Anh Mỹ, nhưng khi ever dùng để hỏi kinh nghiệm, hiện tại hoàn thành là cách phổ biến và an toàn hơn.
- 10. “Why haven't you done your homework?” the teacher asked Nam. Hoặc: “Why didn't you do your homework?” Không có mốc thời gian nên cả hai đều hợp lý.
- 11. “Don't stay up late,” Dad said to me. not to V dựng lại thành Don't + V.
- 12. “Could you stop at the next corner, please?” the woman asked the driver. Hoặc: “Please stop at the next corner.” asked cho thấy lời nhờ lịch sự nên dùng please hoặc Could you. Viết cụt “Stop at the next corner” đúng ngữ pháp nhưng mất sắc thái nhờ.
- 13. “Will you be free next weekend?” my friend asked me. would thành will, the following weekend thành next weekend. Câu hỏi Yes/No nên không có từ để hỏi; whether biến mất.
Phần 3: từ động từ tường thuật về lời nói gốc
Phần cuối khó nhất: câu gián tiếp dùng động từ tường thuật như apologize, offer, refuse, nên bạn phải đoán một lời nói gốc tự nhiên có cùng hành động nói. Không có đáp án duy nhất; đáp án ghi vài cách thường gặp.
14. She apologized for being late. Gợi ý: “I'm sorry I'm late.” hoặc “Sorry for being late.”
15. He offered to carry my bag. Gợi ý: “Shall I carry your bag?” hoặc “Let me carry your bag.” hoặc “I'll carry your bag for you.”
16. They accused him of lying. Gợi ý: “You lied!” hoặc “You're lying!” Lời buộc tội thường ngắn, giọng gắt, kết thúc bằng dấu chấm than.
17. The doctor advised me to rest for a few days. Gợi ý: “You should rest for a few days.” hoặc “I'd advise you to rest for a few days.” hoặc “If I were you, I'd rest for a few days.”
18. She refused to lend him any money. Gợi ý: “No, I won't lend you any money.” hoặc “I'm not lending you any money.”
Khi tự chấm phần này, tiêu chí là lời nói gốc của bạn có đúng hành động nói hay không: câu 15 phải là lời đề nghị giúp, không phải lời nhờ; câu 18 phải là lời từ chối, không phải lời chối đã làm. Đúng hành động nói và đúng ngữ pháp là đạt, dù chữ khác đáp án.
Bài ôn: dựng lại đoạn hội thoại từ một đoạn kể
Đọc đoạn kể dưới đây, rồi viết lại thành đoạn hội thoại có ngoặc kép giữa hai người. Đoạn kể diễn ra vào tuần sau buổi nói chuyện, tại một quán cà phê ở Cần Thơ.
Phuc asked Ngan if she had finished her presentation. Ngan said that she hadn't and that she was going to work on it that night. Phuc offered to check her slides the next morning. Ngan thanked him and asked him not to tell their manager that she was behind.
Đáp án gợi ý: Phuc: “Have you finished your presentation?” Ngan: “No, I haven't. I'm going to work on it tonight.” Phuc: “Shall I check your slides tomorrow morning?” hoặc “I can check your slides tomorrow morning.” Ngan: “Thank you. Please don't tell our manager that I'm behind.”
Các điểm cần kiểm khi tự chấm. Câu hỏi đầu dựng lại với have đảo lên trước you, không phải did, vì hỏi việc đã xong hay chưa tới lúc nói; “Did you finish your presentation?” cũng chấp nhận được trong tiếng Anh Mỹ. Câu trả lời “she hadn't” trở thành câu trả lời ngắn “No, I haven't.” “that night” thành “tonight”, “the next morning” thành “tomorrow morning”. Lời cảm ơn và lời nhờ dựng lại thành hai câu riêng; “asked him not to tell” thành “Please don't tell”.
Phần này cho thấy vì sao dựng lại hội thoại là một bài luyện viết tốt: bạn phải quyết định giọng của từng người, chọn câu đề nghị tự nhiên cho offered, và giữ nhất quán đại từ khi lời qua lại giữa hai người.
Câu hỏi thường gặp
Chuyển câu gián tiếp sang trực tiếp có lợi gì khi học?
Dạng bài này buộc bạn hiểu vì sao từng chỗ thay đổi, không chỉ thuộc công thức một chiều. Khi làm được chiều ngược, bạn sẽ nhận ra nhanh hơn các chỗ mơ hồ ở chiều xuôi, như quá khứ hoàn thành có thể đến từ hai thì, và ít mắc lỗi giữ trật tự câu hỏi.
Vì sao câu gốc không thể là “I have seen this film last week”?
Vì hiện tại hoàn thành trong tiếng Anh không đi với trạng từ chỉ một mốc quá khứ đã kết thúc như last week, yesterday, two days ago. Khi câu gián tiếp có the week before, câu gốc có last week, nên động từ gốc phải là quá khứ đơn: I saw this film last week.
Khi dựng lại câu trực tiếp, dấu phẩy đặt trong hay ngoài ngoặc kép?
Theo quy ước phổ biến, nhất là tiếng Anh Mỹ, dấu phẩy, dấu chấm, dấu chấm hỏi của lời trích đặt bên trong ngoặc kép. Tiếng Anh Anh dùng ngoặc đơn nhiều hơn và có khác biệt nhỏ về vị trí dấu chấm, phẩy trong một số trường hợp. Bài tập ở trường thường chấp nhận cách đặt dấu bên trong.
Có cần giữ nguyên tên người nghe khi viết câu trực tiếp không?
Có thể giữ trong phần dẫn: “Don't stay up late,” Dad said to me. Trong lời trích, người nghe thường thành you, hoặc được gọi bằng tên nếu là lời gọi: “Nam, why haven't you done your homework?” Cả hai cách đều đúng, miễn là đại từ trong lời trích nhất quán.
Nếu đề chỉ cho một câu gián tiếp mà có hai câu gốc hợp lý thì viết cả hai được không?
Trong bài tự luận, viết một câu hợp lý là đủ; có thể ghi chú cách thứ hai nếu đề cho phép. Người chấm thường chấp nhận mọi câu gốc đúng ngữ pháp và khớp với câu gián tiếp. Chỉ cần tránh câu gốc mâu thuẫn với trạng từ, như hiện tại hoàn thành đi với mốc quá khứ.