Dạng viết lại câu cho sẵn phần đầu, yêu cầu bạn viết tiếp sao cho nghĩa không đổi; với câu gián tiếp, phần đầu cho sẵn gần như quyết định luôn cấu trúc phải dùng. Thấy “Mom advised me…” thì phần sau phải là “(not) to V”; thấy “The tourist wanted to know…” thì phần sau là một câu hỏi gián tiếp; thấy “Phuong suggested that…” thì phải có chủ ngữ và động từ nguyên mẫu hoặc should.
Bộ bài có 16 câu chia hai phần. Phần 1 đi từ câu trực tiếp sang câu gián tiếp; phần 2 đi từ một câu gián tiếp dài dạng “said that…” sang một câu gọn hơn với động từ tường thuật. Đây là dạng bài thường gặp trong các bài kiểm tra viết ở bậc trung học phổ thông, nhưng bài này không mô phỏng đề của kỳ thi cụ thể nào. Mọi câu là câu tự soạn.
Dạng bài viết lại câu thực ra kiểm tra gì
Khác bài đổi câu thông thường, bài viết lại câu không cho bạn chọn cấu trúc. Người ra đề đã chọn sẵn động từ đầu câu, và việc của bạn là nhận ra động từ đó đòi hỏi gì ở phần sau. Vì thế một câu có thể đúng ngữ pháp, đúng nghĩa, mà vẫn bị chấm sai nếu không nối được với phần cho sẵn. Ví dụ đề cho “The guide told us…”, bạn viết “that we should stay together” vẫn đúng; nhưng đề cho “The guide warned us…” mà bạn viết “that we should stay together” thì lệch sắc thái, vì warn hợp với lời cảnh báo hơn là lời khuyên chung.
Yêu cầu thứ hai là giữ nghĩa. Lời khuyên không được biến thành mệnh lệnh, lời mời không được biến thành lời yêu cầu, một câu hỏi về khả năng không được biến thành lời nhờ. Khi đổi “said that I had to” thành “told me to”, nghĩa bắt buộc vẫn còn; nhưng nếu đổi thành “advised me to” thì nghĩa đã nhẹ đi, từ nghĩa vụ thành lời khuyên.
Yêu cầu thứ ba là đổi đủ thì, đại từ và trạng từ như mọi câu gián tiếp khác. Bộ bài theo quy ước kể lại vào lúc khác, ở nơi khác. Câu nào có hai cách viết được chấp nhận, đáp án ghi cả hai, và phần cuối bài giải thích cách tự chấm cho công bằng.
Phần 1: từ câu trực tiếp, viết tiếp phần cho sẵn
Viết tiếp mỗi câu sau sao cho nghĩa không đổi. Phần đầu cho sẵn ghi sau mũi tên. Trong các câu có “me” hoặc “us”, đó là người kể.
- “I'm moving to Da Nang next month,” Lan said to me. → Lan told me…
- “Is the museum open on Mondays?” the tourist asked. → The tourist wanted to know…
- “Where did you park the car?” my wife asked me. → My wife wanted to know…
- “You'd better not go out tonight,” Mom said to me. → Mom advised me…
- “I'm afraid I can't come to your wedding,” Khanh said to us. → Khanh told us…
- “Would you mind turning down the music?” the neighbour said to us. → The neighbour asked us…
- “What a lovely garden you have!” the visitor said to my grandmother. → The visitor told my grandmother…
- “How about having lunch at the night market?” Phuong said. → Phuong suggested that…
Câu 2 và câu 3 dùng “wanted to know” thay cho asked. Đây là cách đề hay dùng để kiểm xem bạn có nhận ra câu hỏi gián tiếp khi không có chữ asked hay không: phần sau vẫn theo đúng luật if/whether hoặc từ để hỏi, và vẫn theo trật tự câu kể.
Đáp án phần 1 và giải thích
- Lan told me (that) she was moving to Da Nang the following month. “am moving” lùi thành “was moving”; “next month” thành “the following month” hoặc “the month after”. Nếu kể lại khi tháng sau vẫn chưa tới, giữ “next month” cũng hợp lý.
- The tourist wanted to know if (whether) the museum was open on Mondays. Câu Yes/No nên cần if hoặc whether. Giờ mở cửa là thông tin vẫn đúng lúc kể, nên “is open” cũng được chấp nhận.
- My wife wanted to know where I had parked the car. Bỏ “did”, động từ “park” sang quá khứ hoàn thành; chủ ngữ “I” đứng trước động từ. “where I parked the car” cũng gặp nhiều trong lời nói.
- Mom advised me not to go out that night. “had better not” mang nghĩa khuyên, nên chuyển thành advise + người + not to V. “tonight” thành “that night”. Nếu kể ngay trong tối đó, giữ “tonight”.
- Khanh told us (that) he couldn't come to our wedding. Có thể giữ “he was afraid”: Khanh told us (that) he was afraid he couldn't come to our wedding. “I'm afraid” ở đây là cách nói lịch sự, không phải sợ, nên lược đi vẫn giữ nghĩa chính. “your” thành “our” vì người kể là người tổ chức đám cưới.
- The neighbour asked us to turn down the music. “Would you mind + V-ing?” là lời nhờ lịch sự, chuyển thành ask + người + to V. Không viết “asked us to turning”.
- The visitor told my grandmother (that) she had a lovely garden. Câu cảm thán chuyển thành câu kể, “you have” thành “she had”. Cách khác giữ được sắc thái khen: The visitor complimented my grandmother on her lovely garden, nhưng cách này không nối được với phần cho sẵn “told my grandmother”.
- Phuong suggested that they (should) have lunch at the night market. Nếu người kể cũng trong nhóm, dùng “we”. Sau “suggested that” dùng động từ nguyên mẫu (have) hoặc should + V; “that they had lunch” cũng gặp trong tiếng Anh Anh nhưng ít an toàn trong bài kiểm tra.
Phần 2: từ said that sang động từ tường thuật gọn hơn
Tám câu sau đều đã là câu gián tiếp, nhưng viết dài bằng “said that” hoặc “asked whether”. Viết lại bằng phần cho sẵn, giữ nguyên nghĩa.
- 9. The teacher said that we should read the article carefully. → The teacher advised us…
- 10. The manager said that I had to finish the report by Friday. → The manager told me…
- 11. My friend asked me whether I would like to join his book club. → My friend invited me…
- 12. She said she would definitely send the photos the next day. → She promised…
- 13. The officer said that we were not allowed to park there. → The officer told us…
- 14. He asked whether he could borrow my bike. → He asked…
- 15. The boy said that he hadn't broken the window. → The boy denied…
- 16. The doctor said it would be a good idea for my father to walk every day. → The doctor advised my father…
Ở phần này thì và trạng từ đã được đổi sẵn trong câu đề, nên bạn chỉ còn một việc: chọn đúng cấu trúc theo sau động từ cho sẵn. Đây là phần luyện riêng kỹ năng nén một mệnh đề dài thành cụm to V hoặc V-ing, kỹ năng hữu ích khi viết đoạn văn vì giúp câu gọn mà không mất ý.
Đáp án phần 2 và giải thích
9. The teacher advised us to read the article carefully. “should” trong lời nói của giáo viên là lời khuyên, khớp với advise + người + to V.
10. The manager told me to finish the report by Friday. “had to” là nghĩa vụ do người quản lý đặt ra, chuyển thành lời dặn mang tính lệnh: told me to. Không dùng advised vì làm nhẹ nghĩa. “by Friday” giữ nguyên.
11. My friend invited me to join his book club. “Would you like to…?” là lời mời, nên dùng invite + người + to V.
12. She promised to send the photos the next day. “definitely” và “would” cho thấy cam kết, khớp với promise. Cũng đúng: She promised (that) she would send the photos the next day.
13. The officer told us not to park there. “not allowed to” là lệnh cấm; told us not to giữ đúng nghĩa. Có thể dùng “warned us not to park there” nếu ngữ cảnh có ý cảnh cáo.
14. He asked to borrow my bike. ask + to V khi người hỏi xin làm một việc cho chính mình. Không thêm người nghe sau asked trong mẫu này; “He asked me to borrow my bike” lại thành nghĩa nhờ người nghe đi mượn, sai nghĩa.
15. The boy denied breaking the window. Cũng đúng: denied having broken the window; denied (that) he had broken the window. Không giữ “not” vì deny đã mang nghĩa chối.
16. The doctor advised my father to walk every day. “it would be a good idea for… to” là cách nói khuyên gián tiếp, nên chuyển thành advise. Nếu đề cho “The doctor recommended…”, đáp án là: that my father (should) walk every day, hoặc walking every day.
Cách tự chấm bài viết lại câu cho công bằng
Bài viết lại câu dễ chấm sai theo cả hai hướng: chấm khắt khe khi bạn có một cách viết khác vẫn đúng, hoặc chấm dễ khi câu đúng ngữ pháp nhưng lệch nghĩa. Bảng dưới là thang tự chấm gợi ý cho mỗi câu.
| Tình huống | Tự chấm | Lý do |
|---|---|---|
| Trùng một trong các đáp án ghi ở trên | Đúng trọn | Cấu trúc và nghĩa đều khớp |
| Khác đáp án nhưng cùng cấu trúc, chỉ khác từ đồng nghĩa nhỏ (the following month thay cho the month after) | Đúng trọn | Hai cách đổi trạng từ đều được chấp nhận |
| Đúng cấu trúc nhưng quên đổi một đại từ hoặc một trạng từ | Đúng một nửa | Bài kiểm tra thường trừ điểm cho lỗi này |
| Đúng ngữ pháp nhưng đổi sắc thái (lệnh thành khuyên, mời thành nhờ) | Sai | Đề yêu cầu giữ nghĩa |
| Viết đúng nghĩa nhưng không nối được với phần cho sẵn | Sai | Ví dụ đề cho “denied” mà viết “said he hadn't” |
| Phần sau không đúng mẫu của động từ (suggested to go, denied to break) | Sai | Lỗi cấu trúc là trọng tâm của dạng bài này |
Khi tự chấm, ghi rõ câu nào sai vì cấu trúc, câu nào sai vì nghĩa, câu nào sai vì quên đổi. Ba loại lỗi này cần ba cách ôn khác nhau: học lại mẫu động từ, đọc kỹ sắc thái câu gốc, và tập thói quen rà đại từ – trạng từ ở bước cuối.
Câu hỏi thường gặp
Wanted to know có lùi thì như asked không?
Có. wanted to know là cách nói khác của asked, cùng ở quá khứ, nên phần câu hỏi gián tiếp phía sau lùi thì theo quy ước và theo trật tự câu kể. Tương tự với wondered, inquired. Nếu động từ mở đầu ở hiện tại như wants to know, thì không lùi.
Viết lại câu mà dùng một động từ khác với phần cho sẵn có được không?
Không. Phần cho sẵn là ràng buộc của đề; đổi động từ là không làm đúng yêu cầu, dù câu của bạn đúng nghĩa. Nếu bạn thấy động từ cho sẵn không hợp lắm với câu gốc, đó thường là dấu hiệu bạn đang hiểu sai sắc thái câu gốc, nên đọc lại.
Vì sao “had better” chuyển thành advise mà không giữ nguyên?
Cả hai đều được. Giữ nguyên thì viết: Mom said (that) I had better not go out that night, vì had better không lùi thì. Nhưng khi đề cho sẵn “Mom advised me…”, bạn phải chuyển sang advise + not to V. Lý do là had better mang nghĩa khuyên mạnh, khớp với advise.
Có cần giữ những từ như “definitely”, “really”, “I'm afraid” không?
Thường không cần, vì nghĩa của chúng đã nằm trong động từ tường thuật: definitely nằm trong promise, I'm afraid nằm trong giọng từ chối lịch sự. Giữ lại cũng không sai nếu câu vẫn tự nhiên. Điều cần tránh là lược mất một ý chính, như lý do hay điều kiện.
Làm sao biết câu “said that we should” nên đổi thành advise hay suggest?
Nếu người nói đưa lời khuyên cho người nghe làm, dùng advise + người + to V. Nếu người nói rủ cả nhóm, bao gồm chính họ, cùng làm, dùng suggest + V-ing hoặc suggest that. Câu “we should” mà người nói nằm trong “we” nghiêng về suggest; câu “you should” nghiêng về advise.