GianTiep.comGián Tiếp
Câu gián tiếp là gì và quy tắc cơ bản

Cách chuyển câu trực tiếp sang câu gián tiếp: một bước chuẩn bị và ba bước đổi

Quy trình đổi câu trực tiếp sang gián tiếp: nhận diện loại câu, chọn động từ và từ nối, lùi thì, đổi đại từ và trạng từ, kèm năm câu làm mẫu.

Close overhead view of a wooden desk in a Hanoi apartment, a teenager's hands writing in a notebook with blank lined pages, highlighter pens and a cup of tea nearby

Để chuyển câu trực tiếp sang câu gián tiếp, bạn làm một bước chuẩn bị và ba bước đổi: xác định loại câu cùng người nói, người nghe; chọn động từ tường thuật và từ nối; lùi thì nếu động từ tường thuật ở quá khứ; rồi đổi đại từ, trạng từ thời gian và nơi chốn. Làm đúng thứ tự này thì hầu hết câu ở trình độ phổ thông đều đổi được mà không sót.

Bài này đi qua từng bước với ví dụ, rồi làm mẫu trọn năm câu thuộc các loại khác nhau. Mỗi bước chỉ nêu phần cốt lõi; bảng lùi thì đầy đủ, danh sách trạng từ cần đổi và các cấu trúc của động từ tường thuật có bài riêng trên trang. Mục tiêu ở đây là một quy trình bạn có thể làm theo trong đầu mỗi lần gặp câu cần đổi.

Bước chuẩn bị: câu này thuộc loại nào, ai nói với ai

Trước khi viết chữ nào, đọc câu trong ngoặc kép và trả lời hai câu hỏi. Câu hỏi thứ nhất: đây là câu kể, câu hỏi, câu mệnh lệnh hay câu cảm thán? Loại câu quyết định động từ tường thuật và từ nối ở bước sau. “I'm leaving.” là câu kể. “Are you leaving?” là câu hỏi có/không. “Where are you going?” là câu hỏi có từ để hỏi. “Leave now.” là câu mệnh lệnh.

Câu hỏi thứ hai: ai là người nói, ai là người nghe, và người kể lại là ai so với hai người đó. Trong bài tập ở trường, người kể thường là một người thứ ba trung lập, nên I của người nói thành he hoặc she, còn you thành người nghe được nêu tên hoặc me nếu đề cho người nghe chính là người kể. Trong giao tiếp thật, chính bạn có thể là người nghe, nên you trong câu gốc sẽ thành I hoặc me trong lời kể.

Bước chuẩn bị nghe có vẻ thừa, nhưng phần lớn lỗi sai ở bài kiểm tra bắt nguồn từ đây: học sinh nhìn thấy dấu hỏi là viết asked rồi giữ nguyên trật tự câu hỏi, hoặc không xác định người nghe nên đổi you sai. Mất năm giây để trả lời hai câu hỏi này rẻ hơn nhiều so với viết lại cả câu.

Bước 1: chọn động từ tường thuật và từ nối theo loại câu

Sau khi biết loại câu, bạn chọn khung mở đầu. Bảng dưới là các khung cơ bản nhất; các động từ tường thuật mang sắc thái (promise, advise, suggest, deny) có cấu trúc riêng, nên học sau khi đã vững phần này.

Loại câu gốcĐộng từ thường dùngTừ nốiKhung
Câu kểsay, tell(that)He said (that)… / He told me (that)…
Câu hỏi có/khôngask, want to know, wonderif / whetherShe asked if…
Câu hỏi có từ để hỏiask, want to know, wonderwhat, where, when, why, how…She asked where…
Câu mệnh lệnh, yêu cầutell, ask, orderkhông có; dùng to VHe told me to… / He told me not to…
Câu cảm thánexclaim, saythat / what / howShe exclaimed that…

Với câu kể, that có thể giữ hoặc lược, cả hai đều đúng. Với câu hỏi có/không, if và whether đều dùng được trong đa số trường hợp; whether trang trọng hơn một chút. Với câu mệnh lệnh, chú ý vị trí của not: đứng ngay trước to, viết told me not to go, không viết told me to not go trong bài làm chuẩn mực. Câu cảm thán ít gặp hơn trong bài tập và thường được kể lại bằng cách diễn ý, nên ở trình độ cơ bản bạn chỉ cần nhận ra nó.

Bước 2: lùi thì khi động từ tường thuật ở quá khứ

Nguyên tắc chung. Nếu động từ tường thuật ở quá khứ (said, told, asked), động từ trong phần nội dung thường lùi về quá khứ một bậc: hiện tại thành quá khứ, quá khứ thành quá khứ hoàn thành, will thành would, can thành could. Nếu động từ tường thuật ở hiện tại (says, tells), không lùi.

Năm cặp gặp nhiều nhất. am/is/are → was/were; do/does → did; have done → had done; did → had done; will → would. Thuộc năm cặp này là đủ để làm phần lớn câu kể và câu hỏi ở mức cơ bản. Bảng đầy đủ cho mọi thì và các động từ khuyết thiếu nằm ở danh mục riêng về lùi thì.

Chỉ lùi một bậc, một lần. Thì quá khứ hoàn thành không lùi được nữa, nên giữ nguyên. Các động từ khuyết thiếu như could, would, should, might cũng thường giữ nguyên. Lỗi “lùi hai lần”, ví dụ biến was thành had had been, thường do người học áp quy tắc nhiều vòng.

Có chỗ được chọn. Khi điều được kể vẫn còn đúng lúc bạn kể, như một sự thật chung hay một tình trạng chưa đổi, cả hai cách lùi và không lùi đều được chấp nhận. He said the Earth goes round the Sun và He said the Earth went round the Sun đều đúng. Bài tập ở trường đôi khi chỉ chấm một đáp án, nên đọc kỹ yêu cầu của đề.

Bước 3: đổi đại từ, trạng từ thời gian và nơi chốn

Bước cuối là làm cho các từ chỉ người, chỉ lúc, chỉ chỗ khớp với vị trí của người kể. Các thay đổi hay gặp nhất:

  • Đại từ ngôi thứ nhất của người nói đổi theo người nói: I → he/she, my → his/her, we → they, our → their khi người kể là người ngoài.
  • Đại từ ngôi thứ hai đổi theo người nghe: you thành tên người nghe, him/her, hoặc me nếu bạn chính là người nghe; your đổi tương ứng.
  • Ngôi thứ ba thường giữ nguyên, trừ khi người được nhắc chính là người kể.
  • Thời gian: now → then, today → that day, yesterday → the day before, tomorrow → the next day, last week → the week before, next week → the following week, ago → before.
  • Nơi chốn và chỉ định: here → there, this → that, these → those, khi người kể không còn ở chỗ người nói.

Các đổi trạng từ chỉ áp dụng khi thời điểm hoặc nơi chốn thật sự đã khác. Nếu bạn kể lại trong cùng ngày, today giữ nguyên. Nếu bạn vẫn đang đứng ở cùng căn phòng, here giữ nguyên. Sách giáo khoa đưa ra bảng đổi đầy đủ để luyện tập, nhưng người viết tốt luôn tự hỏi: với người đọc câu của mình, mốc thời gian này có còn đúng không.

Làm mẫu năm câu từ đầu đến cuối

Năm ví dụ giả định dưới đây đi qua đủ bốn bước. Giả sử người kể là người ngoài cuộc và kể lại vài ngày sau.

Câu trực tiếpCâu gián tiếpĐã đổi gì
Nam said, “I am studying for my exam.”Nam said (that) he was studying for his exam.Câu kể; I → he, my → his; am studying → was studying
Mai said to Tuan, “I saw your brother yesterday.”Mai told Tuan (that) she had seen his brother the day before.Câu kể có người nghe nên dùng told; saw → had seen; your → his; yesterday → the day before
The teacher asked, “Did you finish the homework?”The teacher asked if/whether we had finished the homework.Câu hỏi có/không; did finish → had finished; bỏ đảo ngữ; you → we (người kể ở trong lớp)
Linh asked me, “Where will you stay next week?”Linh asked me where I would stay the following week.Câu hỏi Wh-; will → would; you → I; bỏ đảo ngữ; next week → the following week
Dad said to us, “Don't touch the stove.”Dad told us not to touch the stove.Câu mệnh lệnh phủ định; told + người nghe + not to V; không cần lùi thì

Ở câu thứ hai, viết Mai said to Tuan (that) she had seen… cũng đúng ngữ pháp, nhưng told Tuan tự nhiên và phổ biến hơn. Ở câu thứ ba, đại từ phụ thuộc vào ai là người nghe; nếu đề không nói rõ, đáp án thường dùng we hoặc they tùy người kể có thuộc nhóm đó không. Ở câu thứ năm, mệnh lệnh không có thì để lùi vì đã chuyển thành to + động từ nguyên mẫu.

Tự kiểm câu vừa viết bằng bốn câu hỏi

Sau khi viết xong, đọc lại câu gián tiếp và đi qua bốn câu hỏi này. Mất thêm mười giây nhưng bắt được hầu hết lỗi thường gặp.

  1. Động từ tường thuật có hợp với loại câu không? Câu hỏi phải là asked hay tương đương, không phải said hay told; told phải có người nghe đi sau.
  2. Phần nội dung có còn đảo ngữ hay dấu hỏi không? Nếu có, sửa về trật tự chủ ngữ đứng trước động từ và kết thúc bằng dấu chấm.
  3. Mỗi động từ trong phần nội dung đã lùi đúng một bậc chưa, kể cả động từ ở mệnh đề phụ như sau because, when, if?
  4. Đọc câu lên như người ngoài cuộc: ai làm gì, lúc nào, ở đâu có rõ không? Nếu một đại từ có thể hiểu thành hai người, thay bằng tên riêng.

Câu hỏi cuối là quan trọng nhất và thường bị bỏ qua. Ví dụ Tom told Peter that he had won không rõ ai thắng, Tom hay Peter. Câu đúng ngữ pháp nhưng mơ hồ. Khi viết thật, bạn thay he bằng tên để người đọc không phải đoán; trong bài tập, đề thường đã cho đủ ngữ cảnh để tránh chuyện này.

Ba bước là khung, không phải dây chuyền

Quy trình ba bước giúp người mới không bỏ sót, nhưng nó không thay được việc hiểu vì sao phải đổi. Mỗi thay đổi đều trả lời câu hỏi: từ vị trí của người kể, điều này nói thế nào cho đúng. Khi bối cảnh không đổi, bạn không đổi. Một học sinh kể lại cho bạn cùng bàn lời cô giáo vừa nói cách đây một phút, trong cùng lớp, hoàn toàn được nói She said we have to finish this today và câu đó tự nhiên, không sai.

Ngược lại, có những câu cần đổi nhiều hơn ba bước, ví dụ câu có cả câu hỏi lẫn mệnh lệnh, câu điều kiện, hay câu với các động từ như suggest mà cấu trúc theo sau khác hẳn. Những dạng đó có bài riêng trong danh mục trường hợp đặc biệt và danh mục động từ tường thuật trên trang.

Khi luyện, bạn nên làm chậm từng bước trong khoảng hai mươi, ba mươi câu đầu, đọc to từng thay đổi. Sau đó các bước sẽ nhập làm một và bạn đổi câu gần như tự động. Đến lúc đó hãy chuyển sang luyện chiều ngược lại: cho câu gián tiếp, đoán câu trực tiếp ban đầu. Đây là cách kiểm tra rất tốt xem bạn hiểu quy tắc hay chỉ thuộc công thức.

Câu hỏi thường gặp

Có bắt buộc phải làm đúng thứ tự các bước không?

Không bắt buộc, nhưng thứ tự này giảm lỗi. Xác định loại câu trước giúp chọn đúng động từ và từ nối; lùi thì trước khi đổi đại từ giúp bạn không quên động từ nào. Khi đã thành thạo, các bước diễn ra cùng lúc trong đầu.

Nếu đề không cho biết người nghe là ai thì đổi you thế nào?

Nhiều đề dùng said không kèm người nghe. Khi đó bạn chọn đại từ hợp ngữ cảnh: nếu người kể là người được nói tới thì dùng I hoặc me, nếu không thì dùng him, her, them. Đáp án in sẵn thường theo hướng người kể là người nghe, nên you thành I hoặc me.

Câu trực tiếp có hai câu thì đổi thế nào?

Mỗi câu được đổi riêng rồi nối lại bằng and, but hoặc dùng động từ tường thuật thứ hai. Ví dụ hai câu kể có thể nối bằng and, nhưng nên lặp that ở mệnh đề thứ hai để người đọc biết đó vẫn là lời kể: said that he was tired and that he wanted to go home.

Câu mệnh lệnh có cần lùi thì không?

Không, vì câu mệnh lệnh được kể lại bằng to cộng động từ nguyên mẫu, không có thì để lùi. Bạn chỉ cần chọn động từ tường thuật hợp sắc thái như tell, ask, order và đặt not trước to nếu là mệnh lệnh phủ định.

Có thể dùng said cho mọi loại câu được không?

Với câu kể thì được. Với câu hỏi, cách chuẩn là asked hoặc wanted to know, không dùng said if. Với câu mệnh lệnh, said to do something có xuất hiện trong văn nói thân mật, nhưng trong bài làm và văn viết, told hoặc asked kèm người nghe là lựa chọn an toàn.

Đổi xong câu bị dài và lủng củng thì làm sao?

Câu gián tiếp được phép diễn ý gọn hơn câu gốc, miễn giữ đúng nội dung. Bạn có thể bỏ từ đệm, gộp ý, hoặc chọn động từ tường thuật mang nghĩa như promised, refused để thay một mệnh đề dài. Trong bài tập viết lại câu, đề thường yêu cầu giữ sát câu gốc.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138