Sau động từ tường thuật đi với V-ing, bạn có thể dùng dạng hoàn thành having V3 để nhấn rằng việc đó xảy ra trước lúc nói: He denied having taken the money. Với deny, admit, regret, apologize for, dạng đơn taking cũng đúng, vì nghĩa động từ đã cho thấy việc kia nằm trong quá khứ.
Phần dưới gom bốn dạng hay gặp sau động từ tường thuật (V-ing, having V3, being V3, having been V3) cùng hai dạng nguyên mẫu (to have V3, to be V-ing), chỉ ra lúc nào dạng hoàn thành làm đổi nghĩa và lúc nào chỉ là lựa chọn văn phong, cách đặt not và một loạt câu đổi có giải thích. Ví dụ đều là ví dụ giả định.
Sáu dạng và ý nghĩa thời gian
Bảng dưới dùng các động từ tường thuật quen thuộc để minh hoạ. Cột thứ ba nói rõ quan hệ thời gian giữa hành động và lời nói.
| Dạng | Chủ động hay bị động | Quan hệ thời gian | Ví dụ |
|---|---|---|---|
| V-ing | Chủ động | Cùng lúc, hoặc trước lúc nói nếu nghĩa động từ đã rõ | He denied knowing her. |
| having V3 | Chủ động | Trước lúc nói, nhấn mạnh | He denied having met her. |
| being V3 | Bị động | Cùng lúc, hoặc trước lúc nói nếu nghĩa đã rõ | She complained about being ignored. |
| having been V3 | Bị động | Trước lúc nói, nhấn mạnh | She complained about having been ignored at the meeting. |
| to have V3 | Chủ động, sau claim, pretend | Trước lúc nói | He claimed to have finished the test first. |
| to be V-ing | Chủ động, sau claim, pretend | Đang diễn ra lúc nói | She pretended to be reading. |
Hai dòng cuối dùng cho nhóm động từ đi với to V, chủ yếu là claim và pretend. Các động từ như promise, agree, refuse hướng về việc sắp làm nên gần như không đi với to have V3 trong lời tường thuật thường ngày.
Khi nào having V3 chỉ là lựa chọn, khi nào làm đổi nghĩa
Với deny, admit, regret, confess to, apologize for, accuse sb of, thank sb for, việc bị chối, được thừa nhận hay được cảm ơn gần như luôn là việc đã xảy ra. Vì thế He admitted stealing the bike và He admitted having stolen the bike có cùng nghĩa; dạng thứ hai trang trọng hơn và nhấn thêm thứ tự thời gian. Trong bài làm, cả hai đều được chấp nhận trừ khi đề yêu cầu rõ một dạng.
Dạng hoàn thành làm đổi nghĩa khi hành động có thể đang diễn ra lúc nói. So sánh: He denied being a member of the club là chối mình hiện là thành viên; He denied having been a member of the club là chối mình từng là thành viên. Tương tự, She admitted being nervous là thừa nhận đang hồi hộp, còn She admitted having been nervous before the interview là thừa nhận đã hồi hộp lúc trước.
Một cách tự kiểm: thử thay dạng hoàn thành bằng dạng đơn rồi hỏi nghĩa có lệch không. Nếu không lệch, bạn chọn dạng nào cũng được; nếu lệch, phải chọn theo thời gian thật trong câu gốc. Câu gốc ở hiện tại đơn, hiện tại tiếp diễn thường ứng với V-ing; câu gốc ở quá khứ hoặc hiện tại hoàn thành ứng với V-ing hoặc having V3 tuỳ mức cần nhấn mạnh.
Bị động sau động từ tường thuật: being V3 và having been V3
Khi người nói là người chịu tác động. "Nobody told me about the change," Phương complained. Phương là người không được báo, nên kể lại bằng bị động: Phương complained about not being told about the change, hoặc about not having been told.
object to being V3. "I don't want to be treated like a child," the boy said. → The boy objected to being treated like a child. To là giới từ nên sau đó là being V3.
deny being V3. "Nobody paid me to say that," the man said. → The man denied being paid to say that, hoặc denied having been paid. Cả hai đúng; dạng thứ hai nhấn việc trả tiền là chuyện trước đó.
accuse sb of having V3 và be accused of. Khi kể lời buộc tội về việc đã qua: The manager accused the cashier of having taken money from the till. Đưa người bị buộc tội lên làm chủ ngữ: The cashier was accused of taking money from the till.
thank sb for having V3. "Thank you for having invited us," the guests said. nghe trang trọng; trong đời thường người ta nói Thank you for inviting us. Khi kể lại, The guests thanked the hosts for inviting them là tự nhiên nhất.
to have V3 sau claim, pretend và các động từ tương tự
Với động từ tường thuật đi với to V, dạng hoàn thành là to have V3. Động từ hay dùng nhất là claim: "I met the singer at the airport," Thịnh said. → Thịnh claimed to have met the singer at the airport. Nếu viết claimed to meet, người đọc dễ hiểu là anh ấy khẳng định sẽ gặp, hoặc gặp thường xuyên.
Pretend không hẳn là động từ tường thuật lời nói, nhưng hay đi cùng trong bài tập vì cấu trúc giống hệt: She pretended to have forgotten my name (giả vờ đã quên), He pretended to be sleeping (giả vờ đang ngủ). Hai dạng to have V3 và to be V-ing giúp nói rõ thời gian mà to V đơn không làm được.
Cấu trúc to have V3 cũng xuất hiện trong dạng bị động của động từ tường thuật, như He is said to have left the city. Đây là một chủ điểm riêng, khác với câu tường thuật lời một người cụ thể, nên được bàn trong bài về It is said that.
Lưu ý: claim đi với mệnh đề that cũng đúng và nhiều khi dễ viết hơn: Thịnh claimed that he had met the singer at the airport. Khi đề bài viết lại câu cho sẵn Thịnh claimed to… thì mới bắt buộc dùng to have V3.
Phủ định và trật tự từ
Not đứng trước having. Dạng chuẩn là not having V3: She regretted not having listened to her mother. Dạng having not V3 có gặp, nhất là trong văn nói, nhưng sách ngữ pháp phổ thông lấy not having làm chuẩn, nên dùng dạng này trong bài làm.
Not đứng trước being ở bị động. He complained about not being invited là than vì không được mời. Viết being not invited là sai trật tự.
Not đứng trước to have với claim. He claimed not to have seen the message là khẳng định chưa từng thấy tin nhắn. Khác với He didn't claim to have seen it, tức anh ấy không hề nói là đã thấy.
Deny vẫn không cần not. "I didn't send that email," she said. → She denied having sent that email. Thêm not thành denied not having sent lại thành chối việc không gửi, ngược ý câu gốc. Đây là lỗi được giữ nguyên dù dùng dạng đơn hay dạng hoàn thành.
Tân ngữ của V3 giữ nguyên chỗ. He admitted having broken the window, không viết having the window broken; cụm sau thuộc cấu trúc nhờ người khác làm, nghĩa khác hẳn.
Bảy câu đổi có giải thích
Ví dụ giả định. Với mỗi câu, đáp án dạng đơn và dạng hoàn thành được ghi cùng nhau khi cả hai đúng.
- "I copied the answers from my friend," the student admitted. → The student admitted copying / having copied the answers from his friend. Hai dạng đều đúng.
- "I'm not afraid of the dark," the little boy said. → The little boy denied being afraid of the dark. Việc đang đúng lúc nói, nên không dùng having been.
- "I wasn't informed of the new rule," the driver said. → The driver complained about not having been informed of the new rule, hoặc not being informed.
- "I wish I had taken the job," Ngân said. → Ngân regretted not taking / not having taken the job.
- "I climbed Fansipan when I was twelve," Vĩnh said. → Vĩnh claimed to have climbed Fansipan when he was twelve. Mệnh đề when vẫn lùi thì nếu cần, ở đây was đã là quá khứ nên giữ.
- "You lied to me!" she said to him. → She accused him of lying / having lied to her.
- "I'm sorry I didn't reply sooner," the shop owner wrote. → The shop owner apologized for not replying / not having replied sooner.
Đối chiếu với mệnh đề that: quy đổi qua lại
Mỗi dạng ở trên đều có một mệnh đề that tương ứng. Biết cách quy đổi giúp làm cả hai chiều của bài viết lại câu và tự kiểm xem mình chọn dạng có đúng thời gian không. Ví dụ giả định, động từ tường thuật ở quá khứ.
| Dạng rút gọn | Mệnh đề that tương ứng | Ghi chú |
|---|---|---|
| He denied knowing her. | He denied that he knew her. | Cùng lúc: quá khứ đơn |
| He denied having met her. | He denied that he had met her. | Trước đó: quá khứ hoàn thành |
| She complained about being ignored. | She complained that she was being ignored / was ignored. | Bị động cùng lúc |
| She complained about having been ignored. | She complained that she had been ignored. | Bị động trước đó |
| He claimed to have finished first. | He claimed that he had finished first. | to have V3 ứng với quá khứ hoàn thành |
| She claimed to be working late. | She claimed that she was working late. | to be V-ing ứng với quá khứ tiếp diễn |
Cột giữa cho thấy một quy luật đơn giản: dạng hoàn thành (having V3, to have V3) ứng với quá khứ hoàn thành trong mệnh đề that khi động từ tường thuật ở quá khứ; dạng đơn ứng với quá khứ đơn hoặc quá khứ tiếp diễn. Nếu dịch ngược sang mệnh đề mà thấy thì không khớp với câu gốc, nghĩa là dạng rút gọn đã chọn sai.
Khi người làm hành động khác chủ ngữ của động từ tường thuật, mệnh đề that gần như luôn là lựa chọn tốt hơn, vì dạng rút gọn khi đó phải chen thêm tân ngữ hoặc tính từ sở hữu và dễ đọc nhầm.
Câu hỏi thường gặp
Deny doing và deny having done có khác nghĩa không?
Với những việc rõ ràng đã qua thì không khác nghĩa, having done chỉ nhấn thứ tự thời gian và trang trọng hơn. Khác nghĩa khi hành động có thể đang diễn ra, như deny being a member là chối hiện là thành viên.
Có bắt buộc dùng having V3 khi câu gốc ở quá khứ không?
Không bắt buộc với deny, admit, regret, apologize for, accuse of, vì nghĩa động từ đã cho thấy việc trong quá khứ. Chỉ cần dùng khi muốn nhấn mạnh, khi tránh hiểu nhầm, hoặc khi đề bài yêu cầu.
Not having V3 hay having not V3 mới đúng?
Dạng chuẩn trong sách ngữ pháp phổ thông là not having V3, như regretted not having studied. Having not V3 có gặp trong tiếng Anh thực tế, nhưng khi làm bài nên dùng not having để an toàn.
Sau claim dùng to have V3 hay having V3?
Claim đi với to V nên dạng hoàn thành là to have V3, như claimed to have won. Having V3 dùng sau những động từ đi với V-ing hoặc giới từ, như deny, admit, apologize for. Không trộn hai nhóm với nhau.
Being V3 dùng khi nào trong câu tường thuật?
Khi người được nói tới là người chịu tác động chứ không phải người làm, như complained about being ignored hay objected to being treated unfairly. Nếu muốn nhấn việc chịu tác động đã xảy ra trước, dùng having been V3.
Dạng hoàn thành có làm câu nghe tự nhiên hơn không?
Không hẳn. Trong lời nói đời thường, người bản ngữ dùng dạng đơn nhiều hơn vì gọn. Dạng hoàn thành hợp với văn viết, văn trang trọng và những câu cần rõ thứ tự thời gian.