Động từ tường thuật (reporting verbs) là những động từ dùng để kể lại lời người khác mà vẫn giữ được ý định của câu nói: hứa, từ chối, khuyên, nhắc, thừa nhận, xin lỗi, phàn nàn. Thay vì lúc nào cũng viết He said that…, người viết chọn He promised…, He denied…, He reminded me…, và mỗi động từ kéo theo một cấu trúc riêng ở phía sau.
Chỗ khó không nằm ở nghĩa của động từ mà ở cái đuôi đi theo nó: có động từ cần to V, có động từ cần tân ngữ rồi mới tới to V, có động từ chỉ nhận V-ing, có động từ phải có giới từ chen giữa. Phần dưới gom tất cả về sáu nhóm, kèm bảng tra, cách đoán nhóm theo nghĩa và quy trình đổi một câu trực tiếp sang câu tường thuật.
Động từ tường thuật khác gì so với say và tell
Say và tell là hai động từ tường thuật trung tính: chúng chỉ báo rằng có người đã nói, còn nói với ý gì thì người đọc phải tự suy từ nội dung. Câu "I'll help you tomorrow," Nam said. đổi theo lối thông thường thành Nam said (that) he would help me the next day. Câu này đúng, nhưng chưa cho thấy đó là một lời hứa.
Khi dùng động từ tường thuật có nghĩa cụ thể, câu ngắn hơn và rõ ý hơn: Nam promised to help me the next day. Động từ promise đã chứa sẵn ý "hứa", và phần sau chỉ còn hành động được hứa. Đây là lý do sách ngữ pháp xếp nhóm động từ này thành một mục riêng sau phần lùi thì và đổi đại từ: người học đã biết đổi câu theo kiểu say/tell thì bước tiếp theo là kể lại cho tự nhiên.
Một điểm cần nắm ngay từ đầu: khi động từ tường thuật được theo sau bởi to V hoặc V-ing, phần phía sau không còn là một mệnh đề có chủ ngữ và động từ chia thì, nên chuyện lùi thì gần như biến mất ở phần đó. Ngược lại, khi động từ tường thuật được theo sau bởi mệnh đề that, mọi quy tắc lùi thì, đổi đại từ và trạng từ vẫn áp dụng như câu gián tiếp thường. Nắm được hai hướng này, bạn biết lúc nào phải nghĩ tới bảng lùi thì và lúc nào không.
Bảng sáu nhóm cấu trúc thường gặp
Bảng dưới gom các động từ tường thuật hay gặp trong sách ngữ pháp và bài tập phổ thông. Một động từ có thể xuất hiện ở hơn một nhóm; phần sau bài nói riêng về những động từ đó.
| Nhóm | Cấu trúc | Động từ thường gặp | Ví dụ câu tường thuật |
|---|---|---|---|
| 1 | V + to V | agree, refuse, promise, offer, threaten, claim, decide, demand | She refused to sign the form. |
| 2 | V + O + to V | advise, remind, warn, invite, encourage, persuade, urge, beg, order, tell, ask | He reminded me to bring my ID card. |
| 3 | V + V-ing | deny, admit, suggest, recommend, mention, regret, propose | They denied breaking the window. |
| 4 | V (+ O) + giới từ + V-ing | apologize for, insist on, accuse sb of, thank sb for, congratulate sb on, blame sb for, warn sb against | Lan apologized for being late. |
| 5 | V + that + mệnh đề | explain, complain, announce, admit, agree, claim, insist, point out, boast | He complained that the room was too cold. |
| 6 | V + O + that + mệnh đề | inform, assure, remind, warn, tell, convince, promise | The teacher assured us that the test would be easy. |
Nhóm 1 và nhóm 2 dễ lẫn nhất vì đều có to V; khác nhau ở chỗ nhóm 2 bắt buộc phải có người nhận lời nói đứng ngay sau động từ. Viết She refused me to go là sai vì refuse thuộc nhóm 1; viết He advised to me to rest cũng sai vì nhóm 2 không chen giới từ trước tân ngữ.
Đoán nhóm của một động từ theo nghĩa
Người nói tự cam kết một việc của chính mình → thường là nhóm 1 (to V). Hứa, đồng ý, từ chối, đề nghị giúp, doạ, quyết định đều là chuyện người nói sẽ làm hoặc không làm. Chủ ngữ của to V chính là chủ ngữ của động từ tường thuật: She agreed to wait nghĩa là cô ấy sẽ chờ.
Người nói tác động lên người nghe để người nghe làm gì → thường là nhóm 2 (O + to V). Khuyên, nhắc, cảnh báo, mời, khuyến khích, thuyết phục, ra lệnh đều hướng tới hành động của người khác. Vì thế phải có tân ngữ chỉ người đó: She encouraged her son to join the club.
Người nói bàn về một việc đã xảy ra hoặc một ý tưởng → thường là nhóm 3 (V-ing). Thừa nhận, chối, nhắc tới, hối tiếc, gợi ý đều nói về một hành động như một sự việc. V-ing ở đây đóng vai một danh từ: He admitted cheating, tức là thừa nhận "việc gian lận".
Có cảm xúc hoặc lời phán xét kèm lý do → thường là nhóm 4 (giới từ + V-ing). Xin lỗi vì, cảm ơn vì, buộc tội về, chúc mừng về, đổ lỗi cho: lý do đứng sau giới từ, mà sau giới từ thì động từ phải ở dạng V-ing.
Người nói đưa ra một thông tin, lời giải thích hay lời than → nhóm 5 hoặc 6 (that). Nội dung là cả một mệnh đề có chủ ngữ riêng. Nếu động từ cần biết "nói với ai" thì thuộc nhóm 6 (inform, assure); nếu không thì nhóm 5 (explain, complain).
Quy trình đổi câu trực tiếp sang câu có động từ tường thuật
Lấy ví dụ giả định: "Don't forget to water the plants, Minh," his mother said. Làm lần lượt như sau.
- Xác định chức năng câu nói. Câu mệnh lệnh phủ định với don't forget là một lời nhắc, nên động từ hợp nhất là remind.
- Tra nhóm cấu trúc của động từ. Remind thuộc nhóm 2: remind + người nghe + to V.
- Xác định ai là người nghe, ai là người làm. Người nghe là Minh, người tưới cây cũng là Minh.
- Bỏ phần thừa của câu gốc. Cụm don't forget đã nằm trong nghĩa của remind nên không giữ lại; viết reminded Minh not to forget to water là thừa.
- Ghép câu và đổi đại từ nếu cần. Kết quả: His mother reminded Minh to water the plants. Nếu câu có "my", "your" thì vẫn đổi đại từ theo người kể như câu gián tiếp thường.
Năm bước này dùng được cho mọi nhóm. Với nhóm có mệnh đề that, ở bước cuối bạn làm thêm phần lùi thì và đổi trạng từ thời gian như đã học ở phần câu gián tiếp cơ bản.
Những động từ đứng ở hơn một nhóm
Nhiều động từ thông dụng có hai hoặc ba cấu trúc đều đúng. Khi làm bài, cấu trúc nào khớp với chỗ trống hoặc với phần đã cho sẵn thì chọn cấu trúc đó; khi tự viết, chọn cách ngắn mà đủ ý.
- agree: agree to V (She agreed to help) · agree that + mệnh đề (She agreed that the plan was risky). Lưu ý agree with sb là "đồng ý với ai", không phải cấu trúc tường thuật lời đồng ý làm việc.
- promise: promise (sb) to V — trong đó dạng có tân ngữ promised me to… ít dùng, an toàn hơn là promised to… · promise (sb) that + mệnh đề (He promised me that he would call).
- admit / deny: + V-ing (He admitted taking it) · + that (He admitted that he had taken it). Riêng admit còn có admit to V-ing, trong đó to là giới từ.
- remind / warn: + O + to V (She warned us to be careful) · + O + that (She warned us that the road was icy). Warn còn có warn sb against V-ing và warn sb not to V.
- advise / recommend: + O + to V (He advised me to rest) · + V-ing khi không nêu người nghe (He advised resting) · + that + (should) V.
- insist: insist on V-ing (He insisted on paying) · insist that + mệnh đề (He insisted that he was right / He insisted that we should stay).
- suggest: + V-ing · + that + (should) V · + danh từ. Không có suggest sb to V; cấu trúc này được bàn kỹ ở bài riêng về suggest.
Lùi thì và đổi đại từ còn cần không
Khi phía sau là to V hoặc V-ing, động từ không chia thì nên không có gì để lùi. Câu "I will call you," he said. chuyển thành He promised to call me. — will biến mất hẳn, không có chuyện viết to would call. Thời gian của hành động được hiểu từ ngữ cảnh: hứa là việc sau đó, thừa nhận thường là việc trước đó.
Khi cần nhấn rằng hành động xảy ra trước lúc nói, bạn có thể dùng dạng hoàn thành: He denied having taken the money hoặc She claimed to have seen the accident. Với deny và admit, dạng đơn He denied taking the money cũng đúng và rất phổ biến, vì nghĩa của động từ đã cho thấy việc kia nằm trong quá khứ. Hai cách đều chấp nhận.
Đại từ, tính từ sở hữu và trạng từ chỉ thời gian, nơi chốn thì vẫn đổi theo góc nhìn người kể ở mọi nhóm. "I'll bring my laptop tomorrow," Hoa said. thành Hoa promised to bring her laptop the next day. — my thành her, tomorrow thành the next day nếu lúc kể đã sang ngày khác. Nếu kể lại ngay trong ngày thì giữ tomorrow vẫn đúng.
Với nhóm 5 và 6 có mệnh đề that, toàn bộ quy tắc lùi thì đều áp dụng khi động từ tường thuật ở quá khứ: "The shop closes at nine," she explained. có thể thành She explained that the shop closed at nine; nếu cửa hàng vẫn đóng cửa lúc chín giờ ở thời điểm kể thì giữ closes cũng được chấp nhận.
Cách học nhóm động từ cho nhớ lâu
Học thuộc một bảng dài thường quên sau vài tuần. Cách bền hơn là học theo cặp đối lập trong cùng nhóm: agree – refuse, admit – deny, thank for – blame for, encourage – warn. Hai động từ trái nghĩa nhưng chung cấu trúc giúp não nhớ cả cặp chỉ bằng một quy tắc.
Cách thứ hai là gắn mỗi động từ với một câu nói gốc quen thuộc. Promise gắn với "I'll…", offer gắn với "Shall I…?" hoặc "Let me…", remind gắn với "Don't forget…", apologize gắn với "I'm sorry…", congratulate gắn với "Congratulations on…". Khi gặp câu trực tiếp trong bài tập, bạn nhận ra câu mở đầu và gọi ra động từ tương ứng gần như ngay lập tức.
Cách thứ ba là tự viết. Mỗi tối chọn hai động từ, viết một câu thật về chuyện trong ngày: My sister refused to lend me her bike. My friend apologized for forgetting my birthday. Câu có thật về người thật dễ nhớ hơn câu mẫu trong sách. Sau khoảng hai tuần, đọc lại toàn bộ và tự đánh dấu câu nào sai cấu trúc; lỗi tự phát hiện thường nhớ lâu hơn lỗi được người khác sửa.
Cuối cùng, đừng cố dùng động từ "hay" cho mọi câu. Trong văn kể chuyện, said và told vẫn là lựa chọn chính; động từ tường thuật có nghĩa riêng chỉ nên dùng khi nó nói thêm được điều gì đó về ý người nói.
Câu hỏi thường gặp
Động từ tường thuật có phải lúc nào cũng thay được cho said không?
Không. Chỉ thay khi câu nói có một chức năng rõ ràng như hứa, từ chối, khuyên, xin lỗi. Câu kể thông tin bình thường như "It is raining" thì said hoặc told vẫn là lựa chọn tự nhiên nhất, ép sang động từ khác dễ sai nghĩa.
Sau động từ tường thuật có to V thì còn phải lùi thì không?
Phần to V không chia thì nên không lùi. Nhưng nếu câu còn mệnh đề phụ đi kèm, ví dụ mệnh đề if hay because, thì mệnh đề đó vẫn lùi thì như câu gián tiếp thường khi động từ tường thuật ở quá khứ.
Làm sao phân biệt nhóm to V và nhóm O + to V?
Hỏi xem ai là người sẽ làm hành động. Nếu chính người nói làm, như hứa hay từ chối, thì không cần tân ngữ. Nếu người nghe làm, như được khuyên hay được nhắc, thì phải có tân ngữ chỉ người nghe đứng sau động từ.
Một động từ có hai cấu trúc thì làm bài nên chọn cấu trúc nào?
Cả hai đều đúng nếu viết đúng dạng. Trong bài viết lại câu, hãy nhìn phần đã cho sẵn: có tân ngữ thì đi tiếp cấu trúc có tân ngữ, có that thì viết mệnh đề. Khi tự viết, chọn cách ngắn gọn mà vẫn đủ ý.
Có cần học hết hàng chục động từ tường thuật không?
Không cần cùng lúc. Khoảng hai mươi động từ trong bảng sáu nhóm đã đủ cho phần lớn bài tập phổ thông và giao tiếp thường ngày. Nắm chắc nhóm này rồi mở rộng dần khi đọc gặp động từ mới thì nhớ bền hơn.
Động từ tường thuật ở hiện tại thì cấu trúc phía sau có đổi không?
Cấu trúc to V, V-ing hay giới từ giữ nguyên. Khác biệt chỉ nằm ở mệnh đề that: khi động từ tường thuật ở hiện tại, như He says hay She claims, mệnh đề phía sau không lùi thì.